Obrona w koszykówce

Vincent Collet doprowadził reprezentację Francji do dwóch srebrnych medali olimpijskich. Zapytany w EP175, jak zmieniła się obrona, nie sięgnął po żaden system. Przedstawił filozofię.

Jak wyjaśnił, dwadzieścia lat temu każda drużyna miała własny system obronny, a ograniczeniem takiego podejścia było to, że nie zawsze pasował do zawodników rywala. Dzisiejszy scouting to w połowie system przeciwnika, a w połowie jego zawodnicy. Nadal potrzebujesz zespołowych zasad, które działają przeciwko każdemu, ale zagrożenie jest co wieczór inne, a pierwszym zagrożeniem jest zwykle to, że rywal biegnie.

Skoro więc obrona oznacza odczytywanie zagrożenia, trening musi dawać obrońcom do odczytywania atak na żywo, taki, który naprawdę próbuje zdobyć punkty.

Alex Sarama zaczyna swój artykuł o obronie w rozwoju zawodnika wprost:

Jego pytanie do każdego, kto prowadzi treningi indywidualne: jak często zawodnik będzie musiał w meczu pilnować piłki albo doskakiwać do rywala, a jak często użyje skomplikowanych zwodów w dribblingu, których go uczysz? Zajęcia w małych grupach, czyli 1 na 1, 2 na 1 i 2 na 2, rozwijają obie strony gry jednocześnie, a atak jest tak dobry, jak obrona, przeciwko której trenuje. Równie sceptycznie podchodzi do wielokrotnego ćwiczenia jednej techniki obronnej, na przykład kroku slajdem. Żaden obrońca nie utrzyma się przed dynamicznym zawodnikiem z piłką przy użyciu jednego wzorca ruchowego. Artykuł wylicza, co zamiast tego budować w grach na żywo.

• Pracę nóg w obronie, która wyłania się z gry, a nie z ćwiczenia kroków.
• Ustawianie „muru” i zasadę pionu bez faulu.
• Zatrzymania klatką piersiową i presję na piłkę.
• Pomoc i ustawienie w gapie.
• Doskoki, obronę przeciwko graczowi pod koszem i krycie zawodników wchodzących pod kosz.
• Bronienie triggerów i mówienie przy tym.

Rozdział 7 książki Transforming Basketball prosi trenerów, by traktowali obronę tak, jak traktują Conceptual offense: jako bazową strukturę, którą zawodnicy dostosowują, a nie schemat, który powtarzają. Obrona to w większości odpowiedź na to, co robi atak. Rotować możesz dopiero wtedy, gdy atak uruchomi domino (moment, w którym powstaje przewaga). Ale niektóre zasady to twój punkt wyjścia, na przykład trap, strefa, top-lock na strzelcu czy zostawienie otwartego gracza, który nie rzuca. Książka wymienia decyzje, które sztab musi podjąć, by drużyna mogła zapobiegać domino albo się po nim odbudowywać.

• Twoje najlepsze matchupy.
• Jak bronisz piłki: poziom presji, kierunek, trapy.
• Jak pomagasz bez piłki: agresywnie (denial, top-locki) czy zachowawczo (wsparcie z gapu).
• Jak rotujesz, gdy zaczyna się domino: peel switch, rotacja trap-the-box, doskoki.
• Rozwiązania na krycie akcji dwóch graczy: pick and roll, dribble hand-off, Gets.
• Rozwiązania na krycie akcji trzech i czterech graczy: screen away, flare, pistol, stack, stagger.
• Wznowienia z autu, strefy i obrony „junk” (3-2, 2-3, match-upy, box and 1).
• Jak faulujesz i jak radzisz sobie w sytuacjach w końcówkach meczów.

Ile z tych rzeczy potrzebujesz, zależy od wieku, poziomu i tego, jak często trenujesz. Zadanie do refleksji z książki jest proste: zapisz swoje podstawowe zasady na jednej kartce i aktualizuj ją przez cały sezon. W ramach tych zasad zawodnicy mogą dostawać wybory. Obrońca szybszy od swojego zawodnika, który kryje strzelca, a jego rozgrywający nie zagraża w izolacji, może zabierać podanie. Wolniejszy obrońca, gdy piłkę ma niebezpieczny zawodnik grający w izolacji, może zająć pozycję „shrink” w gapie, gotowy do pomocy. To właśnie KYP: Know Your Personnel.

Jeden ze sposobów, by to trenować, pochodzi od Tylera Arnolda, członka przedstawionego w naszym artykule o pomysłach na gry w zmniejszonym składzie. Atak gra w narzutkach, na których jest raport scoutingowy każdego zawodnika, a potem gra na żywo. Każdy doskok i każde krycie zależy teraz od tego, kto złapał piłkę.

Artykuł George’a Vaza o grach w zmniejszonym składzie do nauki obrony na piłce nazywa „pozostawanie w sytuacji neutralnej” jedną ze złotych zasad obrony w koszykówce młodzieżowej: naciskaj piłkę tak mocno, jak się da, nie pozwalając się minąć, czy to po końcowej linii, czy środkiem. Sytuacja neutralna oznacza, że żaden z zawodników nie ma przewagi. Kiedy atak zyska krok przewagi, zadaniem obrońcy jest go odrobić.

Alternatywa Alexa dla ćwiczeń z pracą nóg w obronie, opisana w EP37, to 1 na 1, w którym obrońca za każdym razem zaczyna z innego miejsca: zza pleców, z boku, przodem do kosza, tyłem do kosza. Każdy start wymaga innej drogi powrotu do sytuacji neutralnej. Transforming Basketball zamienia ten pomysł w grę, a jej punktacja sprawia, że obrona jest jedynym sposobem na wygraną.

Najczęstszy zarzut, jaki Alex słyszy wobec trenowania obrony przez gry, brzmi: każdy zawodnik wymyśli własne zasady, jeden poprowadzi piłkę na środek, inny na linię końcową. W rozdziale 9 Transcending Basketball odpowiada, że podejście oparte na ograniczeniach to nie wolna amerykanka i że zasady zespołu można wbudować w punktację. Poniżej przykład z książki dla drużyny, która chce, żeby wejścia pod kosz nie szły środkiem.

Neil Houghton, członek Transforming z Melbourne, zwraca w swoim artykule o doskokach i rotacjach 3 na 3 uwagę, że niezależnie od akcji, które gra drużyna, powstają doskoki, co czyni je jedną z najczęstszych sytuacji w meczu. Wyróżnia trzy typy doskoków dla obrońców:

• Hot (gorąco), czyli świetny rzucający (pomyśl o Stephie Currym): wypychaj go z linii rzutowej i zmuś do wejścia pod kosz.
• Cold (zimno), czyli słaby rzucający (pomyśl o Giannisie Antetokounmpo): daj mu przestrzeń i zachęć go do rzutu zamiast do wejścia pod kosz.
• Normal (normalnie), czyli zawodnik, który potrafi jedno i drugie (pomyśl o Kevinie Durancie): doskocz na mniej więcej długość ramienia, gotowy zarówno do kontestowania rzutu, jak i do zatrzymania wejścia pod kosz.

To, jakiego doskoku użyć, podpowiada obrońcy znajomość składu. Ćwiczenie tego wymaga odbiorcy, który naprawdę potrafi rzucać albo wchodzić pod kosz. W EP21 Alex opisał tradycyjną wersję, w której trener podaje, a zawodnicy doskakują do trenerów z wysoko uniesionymi rękami i drobnymi kroczkami, jako martwe ćwiczenie. Zbudował więc taką grę.

Aby w krótkim czasie zrobić dużo doskoków, rozegraj je jako serie, w których ci sami zawodnicy pełnią te same role przez ustalony czas.

Wersje 3 na 3 Neila zaczynają się od doskoku lub zamieszania pod koszem (scramble), dzięki czemu doskok od razu przechodzi w pomoc i powrót, zamiast kończyć się na złapaniu piłki.

Obrona pomocy ma własny wspólny język. Na klinice EP13 Alex kazał zawodnikom nazwać obrońcę pomagającego w jego grze kończącej: MIG, czyli najważniejszy zawodnik lub zawodniczka. To, kto jest MIG-iem, zmienia się przy każdym wejściu, więc pomagający obrońcy czytają zarówno własnego zawodnika, jak i rozwijającą się przewagę.

Tradycyjnym miejscem nauki pomocy i rotacji jest shell drill, a Transcending Basketball odnosi się do niego krytycznie:

Transforming Basketball prezentuje to samo stanowisko. Shell buduje wiedzę o obronie, ale jego atak jest bierny w sposób, w jaki nie jest bierny żaden prawdziwy atak, a obrona szybko uczy się schematu.

Proponowane rozwiązanie to zmienność: pozwól atakowi odejść od podstawowego schematu, żeby obrona nigdy nie wiedziała, co ją czeka. Zawodnicy będą częściej popełniać błędy, a książka przestrzega przed sięganiem po większą kontrolę, gdy tak się dzieje. To właśnie w tej walce zachodzi uczenie się.

Transcending Basketball dodaje, że poza koszykówką szkolną bez zegara 24 sekund atak nigdy nie próbuje nie zdobyć punktów, a dobra obrona zespołowa wymaga zdolności adaptacji i indywidualnego podejmowania decyzji, czego schemat nie wytworzy. Książka sugeruje, by dać atakowi przewagę i obserwować, jak obrona rotuje; zasady takie jak peel switching mogą wyłonić się z takiej gry na żywo. Aby wymusić wczesną pomoc, przyznaj atakowi 5 punktów za rzut z okolic kosza po pierwszym wejściu bez wyrzutu na obwód. Dolny obrońca zacznie się tam pojawiać.

W zawodowym środowisku Alex jest bardziej pragmatyczny. W EP63, w rozmowie z George'em Galanopoulosem, wówczas asystentem pierwszego trenera Rip City Remix, zastosował swoją ideę MAYA (most advanced yet acceptable, czyli najbardziej zaawansowane, a wciąż akceptowalne): w NBA wszyscy znają shell drill, więc rezygnacja z niego może nie mieć sensu, ale drobne zmiany sprawiają, że jest o wiele mniej przewidywalny. George zaproponował, żeby to trenerzy grali w ataku, przygotowani wcześniej, dzięki czemu nie trzeba tłumaczyć obronie, co ma się wydarzyć, a także żeby zaczynać shell od przejścia z obrony do ataku, z obrońcami w przypadkowych pozycjach, zamiast wchodzić od końcowej linii.

Obrona sterowana polega na tym, że obrońca ma ograniczony sposób krycia przez jedną sekwencję lub posiadanie. Zwykle traktuje się ją jako sposób rozwijania ataku, ale artykuł Alexa o obronie sterowanej w rozwoju zawodnika dowodzi, że rozwija ona także obrońców. Jego przykład to blast cut, czyli cięcie z podwójnej luki do pojedynczej luki, z podającym, tnącym i obrońcą, którzy przez trzy powtórzenia zostają w tych samych rolach.

1. Obrona próbuje odciąć blast cut.
2. Obrona wchodzi w lukę przy przyjęciu piłki po cięciu.
3. Obrona przesuwa się w stronę końcowej linii lub środka przy przyjęciu piłki.

Obrońca musi w każdym powtórzeniu użyć innego krycia, w kolejności, której atak nie jest w stanie przewidzieć. Dla ataku to powtarzanie bez powtarzania: ta sama akcja, za każdym razem inny odczyt. Wskazówki muszą być rzetelne, na co Alex powołuje się, przypisując tę uwagę Mike'owi MacKayowi. Obrona sterowana nie oznacza też grania źle, żeby atak wyglądał dobrze. Obrońcy uczą się, jak krycie akcji w jeden sposób zachęca atak do konkretnego rozwiązania na krycie, a mimo wskazówek mogą grać na żywo i próbować przechwytywać lub zakłócać. Jeśli zawodnicy mają problem z jednym kryciem, ustal w scenariuszu, że obrona używa tylko tego krycia, dopóki atak nie znajdzie rozwiązania.

Collet nazwał kontratak rywala pierwszym zagrożeniem, a artykuł George'a Vaza o obronie w przejściu zaczyna się na drugim końcu boiska: straty przy żywej piłce, złe rzuty i słabe ustawienie przy rzucie oddają rywalowi przewagę. Gdy mimo to dojdzie do sytuacji awaryjnej, wskazuje trzy priorytety:

1. Chroń kosz. Obrońca najbliżej własnego kosza woła „kosz” i sprintem biegnie przed „uśmiech”, a nigdy nie opuszcza tej roli, żeby przejąć długie podanie do przodu.
2. Zatrzymaj piłkę. Obrońca najbliżej piłki ją spowalnia.
3. Znajdź najgroźniejszego. Zawodnicy bez piłki sprintem wracają i najpierw doskakują do gorących strzelców, biegnąc do zawodnika, a nie do swojego krytego.

Po niecelnych rzutach tagging up (wszyscy pięciu zawodników ataku ustawiają się na równi z górną stroną tego, kto ich krył przy rzucie) jest w takim samym stopniu systemem obrony w przejściu, co zbiórki w ataku. Opisujemy to w naszym poradniku o zbiórkach, razem z grą 4 na 4 na 4 „Szczelna obrona”, w której trzy drużyny grają tak, że zatrzymanie liczy się dopiero po niecelnym rzucie z obrońcą i zbiórce w obronie.

Większość gier kontrolnych nagradza tylko atak. Transforming Basketball pokazuje, jak zmienia się 5 na 5, gdy jedna zasada obrony może przesądzić o przegranej.

W grze 4 na 4 na 4 „Szczelna obrona” książka sugeruje wspólne opracowanie zasad z zawodnikami. Zapytaj ich, które zasady obrony są najważniejsze, i wbuduj ich odpowiedź w grę. Jeśli powiedzą, że komunikacja przy kryciach, obrońca, który nie zawoła krycia głosem lidera, kończy akcję.

George Galanopoulos opisał w EP63 komunikację w obronie jako warstwy. Najpierw prosta komunikacja shell w drodze powrotnej, przydatna w każdej sytuacji: wracać, mam piłkę, jestem w luce, zawężać. Potem komunikacja o kryciu: w jakim kryciu gramy tę akcję i czy wszyscy o tym wiedzą? Transcending Basketball wyraża podobną myśl o czasach. „Nie gramy w obronie” i „grajcie mocniej” rzadko pomagają. Jedna lub dwie konkretne intencje, sprawdzane w kolejnych posiadaniach, zwykle tak.

Pomysły dotyczące obrony na piłce i pick-and-rolla znajdziesz w naszym poradniku o pick-and-rollu oraz poradniku o grach w zmniejszonym składzie.