Rozwój zawodnika w koszykówce

Stephen Curry dorastał, rzucając na boisku swojego dziadka. W reportażu Davida Fleminga dla ESPN „The Full Circle”, na którym opiera się Transcending Basketball, obręcz była z grubej stali i nie dawała żadnego marginesu błędu: wpadały tylko rzuty środkiem. Tablica była nieprzewidywalna, a boisko wiecznie błotniste, pełne kamieni i śladów opon.

Książka Alexa sugeruje, że to boisko mogło przyczynić się do słynnie wysokiego łuku rzutów Curry'ego. Podobną historię opowiada o Kyrie Irvingu: w podcaście All the Smoke Iman Shumpert opisał obręcz, na której dorastał Irving, z brakującymi kawałkami tablicy, jako jedno z wyjaśnień dziwnych kątów, z których Irving kończy akcje.

Nikt nie zaprojektował żadnego z tych środowisk, ale każdy zawodnik, którego trenujesz, przychodzi z zestawem umiejętności ukształtowanym przez to, gdzie i jak grał. Słowa Bernsteina, które książka pożycza, brzmią: „umiejętności mają swoją historię”, a rozwój zawodnika zaczyna się od ustalenia, jaka to historia.

Transcending Basketball nazywa te wpływy formami życia: wartościami, tradycjami i zachowaniami, które kształtują to, jak grają zawodnicy i jak trenują trenerzy w danym miejscu. Martí Cañellas opisał je w EP50 jako „niewidzialne plecaki”, które nosi każdy sportowiec. Stanowisko książki jest takie, że nie da się zrozumieć zawodnika bez uwzględnienia jego formy życia.

Badania, na których się opiera, pochodzą głównie spoza koszykówki. Luiz Uehara i współpracownicy badali pelada, czyli piłkę nożną grywaną na podwórkach, plażach i ulicach Brazylii. Jeden z zawodników wspominał, że grał codziennie od szóstego roku życia, z jedną zasadą: bez krwi nie ma faulu. Inny tłumaczył, że gdyby wpadł na 15-latka, zrobiłby sobie krzywdę, więc cały czas musiał oglądać się przez ramię i przewidywać ruchy, żeby uniknąć kontaktu. Unikanie wślizgu stało się ograniczeniem, które ukształtowało zwodniczą grę.

Mark O'Sullivan, Vladislav Bespomoshchnov i Clifford Mallett wykonali podobną pracę na przykładzie Pavla Datsyuka, „Magic Man” z NHL. Dorastając w Związku Radzieckim, Datsyuk grał w filcowych butach gumowym krążkiem, więc rywale nie mogli szybko się zatrzymać, a zwody działały. Kije były rzadkie i trudno je było wymienić, więc nigdy nie nauczył się slap shota, który groził złamaniem własnego. Powiedział badaczom, że jest z tego „nawet trochę zadowolony”, bo uderzenie nadgarstkiem jest we współczesnym hokeju na lodzie tak cenne.

Dr Alex Lascu powiedział to samo w EP8: nigdy nie rozmawiasz z zawodnikiem w oderwaniu od wszystkiego.

Praktyczne pytanie, jakie stawia książka, brzmi: czy sztab potrafi docenić to, co zawodnik wnosi. Jej przykład to argentyński zawodnik, który podaje jedną ręką, bez patrzenia, do kolegów, których inni nie widzą. Czy sztab na tym buduje, czy mówi zawodnikowi, żeby „wykonywał podstawy” i podawał z obu nóg? Grayson Boucher, koszykarz uliczny znany jako „The Professor”, nie dostał się do drużyny swojej szkoły średniej w Oregonie, bo trener nie cenił jego operowania piłką. W cyklu AND1 ten sam zawodnik rozkwitł.

Kiedy już znasz zawodnika, następne zadanie to znalezienie jego czynników limitujących. Keynote Alexa na ten temat definiuje czynnik limitujący jako czynnik zawężający pole afordancji, czyli zbiór możliwości, na które zawodnik może zareagować działaniem, w danym kontekście. W EP101 podał wersję roboczą:

To albo afordancja, której zawodnik nie dostrzega, albo taka, którą dostrzega, ale jeszcze nie potrafi na jej podstawie działać. „Musi się poprawić w rzucie” albo „drybling jest za słaby” się nie liczą; Alex nazywa takie rzeczy ogólnikowymi i mówi, że nic nie znaczą. Keynote grupuje czynniki limitujące według źródła: jednostka (intencja, uwaga, możliwości działania), zadanie (granice, rywale, czas, rodzaje ataku i obrony) i środowisko (bezpieczeństwo w eksplorowaniu, określenie roli).

Pierwsza książka Alexa, Transforming Basketball, dodaje, skąd się biorą: z braków w możliwościach działania, takich jak gibkość, szybkość czy siła, albo z tego, że zawodnik nie dostrzega atrakcyjnych afordancji, albo z obu naraz. Zwraca też uwagę, że czynnik limitujący nie musi być czymś złym. Dla dobrego rzucającego, który trafia 36% za trzy, dojście do 39% może być najważniejszą rzeczą dla niego i dla jego roli w zespole.

W tym samym odcinku Alex przeczytał kilka prosto z bazy danych, którą prowadził w College Prep we Włoszech. Pokazują, jak konkretny staje się język:

Jak je zauważyć

Alex nie miał żadnych analityk aż do momentu, gdy trafił do NBA, więc w College Prep wszystko opierało się na oglądaniu wideo. Uważa, że zidentyfikowane tam czynniki limitujące były trafne. Na poziomie NBA dane śledzące, takie jak Second Spectrum, mogą wskazać czynnik limitujący wprost, ale jego zdaniem i tak trzeba dokładnie sprawdzić, dlaczego liczba jest taka, jaka jest, a tego kroku często brakuje. Trenerom młodzieży radzi, żeby pominęli statystyki meczowe, pracowali na wideo, znaleźli po trzy czynniki limitujące dla każdego zawodnika, trzymali je we wspólnym arkuszu i przeglądali co miesiąc.

Ile ich wybrać i od których zacząć

Alex pracuje nad trzema naraz. Zawodnicy powinni wchodzić z tymi trzema w mecze jako z intencjami, umieć powiedzieć ci, co to jest, i jak idą postępy. Na poziomie zawodowym trzy wybiera, łącząc czynniki limitujące z nadchodzącymi rywalami. Jeśli w tym miesiącu cztery drużyny często zmieniają krycie w pick and rollu, atak w pick and rollu przeciwko zmianie krycia przesuwa się wyżej na liście. W koszykówce młodzieżowej pytanie brzmi: co będzie najważniejsze dla tego zawodnika za pięć lat?

Sześć faz

Transforming Basketball przedstawia ten proces jako ramy rozwoju zawodnika w sześciu fazach. Sztab przechodzi między nimi cyklicznie, w różnych skalach czasu, zamiast przejść je raz po kolei.

1. Zidentyfikuj czynniki limitujące najważniejsze dla rozwoju zawodnika.
2. Zbuduj uzasadnienie w oparciu o materiały, takie jak wideo i dane, i szukaj przyczyny: brakujących możliwości działania, braku dostrojenia do afordancji albo jednego i drugiego.
3. Zaprojektuj różnorodne zajęcia, które celują w dany czynnik limitujący.
4. Obserwuj zmiany w czasie i ponownie manipuluj ograniczeniami w odpowiedzi na nowe zachowania.
5. Zdaj relację pierwszemu trenerowi, bo usunięcie czynnika limitującego może zmienić to, jak zawodnik jest wykorzystywany w ramach zasad gry drużyny.
6. Zidentyfikuj nowe czynniki limitujące, gdy się pojawią, i ustal ich priorytety z uwzględnieniem kalendarza i potrzeb drużyny.

Indywidualny plan rozwoju zawodnika (PDP) to miejsce, w którym żyją czynniki limitujące. Według Alexa w EP101 trzeba mówić zawodnikom, jakie one są, i pokazać im, że je śledzisz. Zawodowcy są inteligentni, a samo to, że wiedzą, może pomóc. W College Prep sztab siadał z zawodnikami i przedstawiał im ich PDP. Artykuł George'a Vaza o wspólnym projektowaniu rozwoju zawodnika opisuje tę samą dwukierunkową rozmowę, w której zawodnik pomaga nazwać własne czynniki limitujące, mocne strony i rolę.

Format PDP w Transforming Basketball, ukształtowany przez Sefu Bernarda, Mike'a MacKaya i Ashley Cookson, dzieli grę zawodnika na trzy grupy. Kotwice to największe mocne strony zawodnika. Elementy budulcowe to rzeczy, które już robi dobrze, ale mógłby robić jeszcze zręczniej. Obszary wzrostu to wszechobecne czynniki limitujące, które wymagają najwięcej czasu i uwagi. Plan zapisuje też możliwości działania zawodnika, formy życia, które mogą tłumaczyć jego tendencje, sposób, w jaki czynnik limitujący można zamaskować w zasadach gry drużyny, dopóki nie zostanie przezwyciężony, oraz nagraną historię użytych zajęć.

Transcending Basketball dodaje punkt dotyczący organizacji, za sprawą Karamvira Gilla, trenera przygotowania motorycznego w NBA, który pracował z RJ Barrettem i z męską reprezentacją Kanady. Plany zwykle dzieli się według działów: plan rzutowy, plan siłowni, plan gabinetu fizjoterapii. Gill argumentuje odwrotnie.

W tym modelu personel medyczny i od przygotowania motorycznego pomaga trenerom projektować zajęcia na boisku, a wszyscy pracują nad tymi samymi kilkoma problemami. Cykl Kareema Kalila The Human Development Playbook for Sport zawiera tekst o PDP, który wychodzi poza rozmowę podsumowującą na koniec sezonu.

W EP12 Alex przedstawił dziesięć wniosków dotyczących rozwoju zawodnika. Pierwszy brzmiał: nie chodzi o rozkładanie zagrań na części. Każde zagranie, które widzisz w meczu, wyłoniło się z ograniczeń danej chwili, z rozwiązywania problemu przez zawodnika przeciwko konkretnemu obrońcy, więc ćwiczenie zagrania bez obrońcy odbiera informacje, które je wytworzyły. Trenerzy przez całe lato pytali go, jak uczy Eurostepu.

Jego ustawienie: zawodnik zaczyna blisko kosza i biegnie na obręcz, podaje z „uśmiechu” i broni dwoma krokami, ale pozostaje aktywny. Zawodnicy znajdują kilka wariantów Eurostepu zamiast jednego wyćwiczonego schematu. To jest powtarzanie bez powtarzania: ten sam problem, za każdym razem inne rozwiązanie. Na tym samym pomyśle opiera się Obrońca z dwoma krokami:

Dla konkretnego czynnika limitującego Alex naszkicował na żywo w EP101 zajęcia dla zawodnika, który ma problem z grą w lewo. Najpierw rysuje zajęcia na papierze, bo to pomaga mu być kreatywnym.

Możesz też uderzyć w dwa czynniki limitujące naraz. Przykład Alexa łączy ruch w lewo z tworzeniem przewag przeciwko krytiu drop: 1 na 2 plus 1, w którym obrona zawsze kieruje zawodnika z piłką w lewo, zasłaniający stawia zasłonę, ale nie może punktować, a zawodnik z piłką ma pięć sekund, żeby oddać rzut za trzy z pull-upu albo dojść aż do „smile”.

Książka wydawnictwa Routledge, którą Alex współtworzył, omawia wersję młodzieżową. Zawodnik, którego punktem oparcia jest prowadzenie piłki (dobra zmiana kierunku i szybkość pozwalające minąć obrońcę), wchodzi w pole podkoszowe, obrońca pomagający reaguje, a efektem jest mocno kontestowany rzut. Z tej jednej akcji wynikają dwa czynniki limitujące: rozwiązania podaniowe, gdy obie stopy są już w polu podkoszowym, oraz wybór rzutu. Jeśli zawodnik nie potrafi jeszcze zagrać piłki w róg po słabej stronie, bardziej atrakcyjną afordancją jest partner w dunker spot, więc gra stawia tam zawodnika.

Indywidualizuj w małej grupie

Kolejny wniosek Alexa z EP12: globalny zawodnik bez przypisanej pozycji nadal uczy się w indywidualny sposób. W czwórce jeden zawodnik może zacząć grę w zmniejszonym składzie od jednej sytuacji, a inny od innej, bo jeden musi kończyć akcje z obrońcą przyklejonym do biodra, a drugi potrzebuje lepszych podań na zewnątrz. Praca nadal odbywa się z partnerami i przeciwnikami, bo to oni są źródłami informacji, z których wyłaniają się rozwiązania.

Alex otwiera rozdział o rozwoju zawodnika w Transforming Basketball opisem problemu:

Sesja rozwojowa jest marnowana na rzeczy, o które drużyna nigdy nie poprosi zawodnika. Przykład Alexa z EP101 to kontestowany fadeaway w izolacji: rzut, którego jego trenerzy we Włoszech nigdy nie ćwiczyli, a który widać u zawodników trenujących w filmikach w mediach społecznościowych. Pierwszy trener byłby niezadowolony, gdyby zawodnik drugoplanowy zaczął go brać w meczach. Rozwój zawodnika, mówi Alex, trzeba projektować wstecz, wychodząc od wizji pierwszego trenera, niezależnie od tego, czy się z nią zgadzasz.

Transcending Basketball wiąże ten problem ze strukturą. W NBA i WNBA każdy zawodnik z kadry jest zwykle przypisany do jednego asystenta od rozwoju i analizy wideo, co pogłębia silosy. Gill podaje inne przykłady:

• Kondycja i bieganie oddzielone od pracy nad „umiejętnościami”
• Praca nad zakresem ruchu w stawach i biomechaniką w gabinecie fizjoterapii
• Platformy siłowe i trening skoku pionowego
• Plany rozwoju zawodnika uporządkowane według działów zamiast według czynnika limitującego
• Plany treningów podzielone na silosy 20/20/20: wideo, boisko i siłownia

Odpowiedzią Alexa w College Prep było prowadzenie większości pracy rozwojowej samemu jako pierwszy trener, przy jednoczesnym przekazywaniu sporej części pracy trenerskiej, dzięki czemu jego sztab szybko poznał zasady gry. Transforming Basketball podaje przykład spójnej wersji takiego podejścia. Asystent widzi, że zawodnik ma problem z kończeniem akcji przeciwko wyższym obrońcom pomagającym i zaczyna rezygnować z wejść. Analityka to potwierdza i pokazuje, że zawodnik kończy lepiej, gdy odrzuca zasłonę w pick and rollu. Czynnik limitujący trafia do PDP, sztab od przygotowania fizycznego sprawdza moc oraz ruch w pionie i w bok, a trenerzy projektują ograniczone 1 na 1 i 1 na 2, zwłaszcza z tranzycji. Rozdział 7 książki idzie dalej i proponuje dyrektora ds. metodologii, który połączy trenerów, przygotowanie fizyczne, analitykę i zarząd klubu wokół jednych ram teoretycznych.

Transcending Basketball zauważa, że Cleveland Cavaliers byli pierwszą drużyną NBA, która otwarcie przyjęła podejście oparte na ograniczeniach. Alex był tam asystentem trenera i dyrektorem ds. rozwoju zawodników, zanim został pierwszym trenerem Portland Fire w WNBA. W EP101, nagranym w czasie jego pracy w Cleveland, zapytano go, czy młodzi zawodnicy przyzwyczajają się do takiego treningu. Odpowiedział, że nie ma różnicy, czy prowadzi ćwiczenie z Donovanem Mitchellem, Evanem Mobleyem i Dariusem Garlandem, czy z 12-latkami na obozie w Roseto we Włoszech.

Zmienia się skalowanie i przekaz. Żeby zdobyć akceptację zawodnika, Alex sugeruje pokazanie mu sześciu jego własnych rzutów z ostatniego meczu: za każdym razem z innego miejsca, podanie z innej odległości, obrońca nadbiegający pod innym kątem. Potem zapytaj, jak to się ma do tego, co robicie na treningu. Używa też MAYA, czyli „most advanced yet acceptable” („najbardziej zaawansowane, a jednak akceptowalne”). Przyznaje, że zbyt wcześnie próbował piłek różnej wielkości z jednym zawodnikiem i że zawodnikowi się to nie spodobało. Za to uwielbiali gry w rzucanie z kontestacją, co Alex uznał za ogromne zwycięstwo nad rzucaniem z miejsc. W czasie nagrania tego odcinka jego zawodnicy zmieniali zasięg przy każdym rzucie i poruszali się po boisku w sposób nieliniowy, bez przypominania.

Rozwój zawodnika jest powiązany z identyfikacją talentów, a oba są gorsze w przewidywaniu, niż zakłada większość programów. W EP8 dr Lascu opisała australijskie poszukiwania talentów przed igrzyskami olimpijskimi w Brisbane 2032 i to, jak długo trwało przekonywanie programu skoków do wody, żeby przyjął kogoś, kto wyróżniał się w każdym teście umiejętności, ale był o jeden centymetr za wysoki. Jej podsumowanie badań: jesteśmy naprawdę kiepscy w przewidywaniu. Alex dodał przykład z czasów w Paris Basketball: David Holston, amerykański rozgrywający mierzący 5 stóp i 6 cali, jeden z najlepszych importowanych zawodników we Francji.

Transcending Basketball porusza powiązany wątek dotyczący swobodnej zabawy i wczesnej specjalizacji: dorastanie w wielu dyscyplinach poszerza zakres rozwiązań, którymi dysponuje zawodnik, a zanik nieformalnej gry to kolejny powód, dla którego zorganizowany trening powinien być reprezentatywny dla gry. Jak ujmuje to Alex w książce:

Jeśli chcesz poznać naukę o uczeniu się, która za tym wszystkim stoi, przeczytaj nasz przewodnik po nabywaniu umiejętności. Pomysły dotyczące samego kończenia akcji znajdziesz w przewodniku o kończeniu akcji oraz w artykule George'a Vaza o obronie sterowanej w rozwoju zawodników.