Ćwiczenia na zbiórki w koszykówce

W odcinku 19 podcastu Mike MacKay, trener, którego Alex Sarama nazywa swoim największym autorytetem, zwrócił uwagę na język, jakim posługują się trenerzy. Niektóre słowa, których trenerzy używają najczęściej, są zbyt ogólne, żeby komukolwiek pomagać. Jego przykład: „słowo »spacing« znaczy dla mnie dziś to samo co słowo »box out«”.

W dalszej części tej samej rozmowy podzielił kontakt przy zbiórce na trzy elementy: take-on, brace i seal. Dodał też, że zastawianie atakującego zbiórkę Dennisa Rodmana ma niewiele wspólnego z zastawianiem Shaquille'a O'Neala stojącego nieruchomo przy niskim bloku.

Alex nawiązał do tej myśli. Trenerzy od lat uczą zastawiania, powiedział, ale zbiórka jest bardziej zróżnicowana niż jedna technika. Czasem trzeba z kimś powalczyć na ciała pod koszem. Czasem trzeba po prostu pójść po piłkę, a jeśli się da, wziąć ją nad obręczą.

Czasem zawodnik musi nawiązać kontakt z rywalem. Kiedy indziej musi śledzić piłkę i ruszyć prosto na tor jej odbicia od obręczy. Mike opisał, że za tym wyborem stoi odczytywanie sytuacji: ustawienie, widzenie i antycypacja. Jeśli jesteś w dobrej pozycji, żeby śledzić piłkę, i widzisz, gdzie poleci, idź po nią, zanim zrobi to ktokolwiek inny. Jeśli inny zawodnik śledzi ją lepiej, wejdź mu w drogę. Przestrzegał przed dobrze znaną sceną: wszyscy zastawiają, piłka spada na parkiet, a ktoś z drugiej drużyny wbiega, łapie ją i zdobywa punkty.

Dlatego gdy trener rzuca piłkę w tablicę zawsze z tego samego miejsca, odczytywanie sytuacji znika, a ćwiczenie przestaje być reprezentatywne. Zawodnicy potrzebują prawdziwego rzutu, z prawdziwego miejsca, z atakującymi zbiórkę rywalami wokół obręczy.

Obie drużyny zresztą odczytują ten sam rzut. W A Constraints-Led Approach to Coaching Basketball zbiórka jest przykładem pola afordancji, czyli zestawu możliwości działania w danej sytuacji, które dwaj przeciwnicy dzielą i o które ze sobą rywalizują:

Nic z tego nie oznacza, że kontakt się nie liczy. W przykładowym planie rozwoju drużyny U18 z tej samej książki zbiórka w obronie jest wymieniona jako czynnik limitujący, czyli to, co najbardziej hamuje zespół: zawodnicy „muszą grać fizycznie, zastawiając rywala i odpychając atak od stref zbiórki”. Zastawianie zostaje. Zmienia się to, że zawodnicy uczą się, kiedy go użyć, w grach, w których rzut i atakujący zbiórkę zawodnicy są prawdziwi.

Kusi, żeby traktować zbiórkę jak cechę fizyczną i trenować ją na siłowni albo w teście wyskoku. Rozdział 8 Transcending Basketball, poświęcony pseudonauce, omawia to na przykładzie NBA combine. W wyskoku z miejsca zawodnik przygotowuje skok, jest wstępnie napięty i zakorzeniony w podłożu. W grze skok do zbiórki odbywa się pod presją czasu, w nieprzewidywalnych momentach, a siła musi powstać w możliwie najkrótszym czasie.

Książka nie twierdzi, że atletyzm jest bez znaczenia. Większy wyskok może otworzyć więcej możliwości nad obręczą. Ale te możliwości liczą się tylko dla zawodnika, który je dostrzega, a zawodnik z dużo niższym wynikiem, który jest dobrze dostrojony do przestrzeni wokół obręczy, może być skuteczniejszy.

Najprostsza zmiana, jaką trenerzy mogą wprowadzić w swoich ćwiczeniach, to nieprzerywanie ćwiczenia na próbie rzutu. Dzięki temu akcja trwa, dopóki któraś drużyna nie zabezpieczy piłki. Zawodnicy mogą wtedy przekonać się, jak ich ustawienie w trakcie rzutu wpływa na to, co robią dalej. Negatywny transfer pojawia się, gdy zawodnicy przestają grać po próbie zakończenia akcji 1 na 1 albo po rzucie w trakcie gry w zmniejszonym składzie.

Ta zmiana dotyczy prawie każdego ćwiczenia, które prowadzisz. Smile 1 na 1, nasza alternatywa dla ćwiczenia Mikana, już tak działa: po każdym trafieniu lub pudle zawodnik, który zbierze piłkę, rusza do kolejnej akcji. W EP37 najszybszym ulepszeniem Alexa dla kolumny do rzutów z wejścia było to, żeby zbierający nie czekał na piłkę, tylko grał obronę.

Tim Fanning, który spędził prawie sześć lat w Maccabi Tel Aviv, podkreślił to samo z perspektywy zawodowego programu w EP138. Zbiórka musi pojawiać się przez cały trening. Krótki blok na zbiórki na końcu tego nie załatwi.

Jego metoda tkwi w punktacji: w każdej grze, w której obrona zdobywa punkty za zatrzymania, oddanie zbiórki w ataku oznacza, że obrona nie zalicza zatrzymania. Zatrzymanie liczy się dopiero wtedy, gdy obrona zabezpieczy piłkę, więc zbiórka w obronie staje się częścią wygrywania gry.

Wersja z rozdziału 8 książki Transforming Basketball dodaje jeszcze dwie opcje. Punktacja „złoty znicz”, zapożyczona z Harry'ego Pottera: trzy zatrzymania z rzędu dają natychmiastowe zwycięstwo w grze. Oraz współprojektowanie: zapytaj zawodników, jakie ich zdaniem są najważniejsze zasady obrony, i włącz ich odpowiedź do gry. Jeśli powiedzą, że chodzi o komunikację przy kryciach, obrona, która nie zawoła głośno krycia, zostaje wytrącona z rytmu, a powtórzenie zostaje przerwane.

Książka przedstawia Trzy życia jako sposób na ulepszenie gry kontrolnej, którą już prowadzisz, a jej własna lista sposobów na utratę życia obejmuje każdą oddaną zbiórkę w ataku. Zacznij od jednej konsekwencji. Gdy zawodnicy poznają format, możesz grać z kilkoma.

Artykuł George'a Vaza o tym, jak Paris Basketball wykorzystuje tagging up, opisuje strategię, którą Tuomas Iisalo stosował ze swoimi zespołami w Niemczech i przeniósł do Paryża: gdy rzut zostaje oddany, wszyscy pięciu zawodników ataku idą na wyższą stronę zawodnika, który ich krył. Jak podaje artykuł, w połowie pierwszego sezonu w EuroLeague Paris były pierwsze w rozgrywkach pod względem zbiórek w ataku.

Alex uważa, że zbiórki w ataku nie są głównym celem. Zapytany o to podczas sesji pytań i odpowiedzi w EP137, Alex opisał, że chodzi o to, by znaleźć się na równi ze swoim krytym: nie przed nim, nie za nim, nie na jego plecach, z odrobiną kontaktu biodrem i ręką, by wygrać piłkę 50 na 50.

Jeśli zbiórkę zbierze druga drużyna, każdy zawodnik ma już przypisanego przeciwnika i może spowolnić piłkę oraz podanie do przodu. Artykuł wymienia, co sprawia, że to działa w Paris: duża liczba rzutów za trzy, które dają długie odbicia; jasne ustawienie, które usuwa szarą strefę związaną z samym mówieniem zawodnikom, żeby szli na zbiórkę; oraz to, że wszyscy pięciu zawodników zna swoją rolę. Wskazówki trenerskie z artykułu są takie: taguj tego, kto krył cię przy rzucie, a nie swojego zwykłego przeciwnika, i spychaj rywali w stronę kosza, gdy jesteś w pomalowanym.

Jeden z trenerów na sesji EP137 poruszył problem: gdy jego drużyna dziewcząt spróbowała tego sposobu, obrońcy zaczęli się opierać pod koszem, bo wiedzieli, że zbierający w ataku idzie właśnie do nich. Alex odpowiedział, żeby wytrwać przy tym przez miesiąc. Dodał też, że gdyby trenował młodzieżową koszykówkę FIBA, kazałby każdej drużynie od U12 wzwyż stosować tagging up, bo zbiórka w ataku i obrona na całym boisku mają na tym poziomie tak duże znaczenie.

A Constraints-Led Approach to Coaching Basketball dodaje koszt tego rozwiązania. Tagging up jest wyjątkowo wymagający przy krótkiej rotacji, co książka ujmuje jako szansę dla trenerów gotowych wykorzystać 10 lub więcej zawodników w trakcie meczu albo sezonu. Oddziela też tagging up od awaryjnej obrony w przejściu. Tagging dzieje się przy każdym rzucie: każdy zawodnik ataku idzie na wyższą stronę najbliższego obrońcy, a ten obrońca staje się jego przeciwnikiem w następnym posiadaniu. „Kosz i piłka” jest na momenty, gdy rywal ma natychmiastową przewagę, na przykład po stracie albo długim odbiciu, kiedy zawodnicy wołają najpierw „kosz”, a potem „piłka”.

Jeśli zawodnicy wciąż mijają zawodnika, którego mają otagować, szukając swojego zwykłego przeciwnika, rozwiązaniem z książki są znowu Trzy życia: każdy zawodnik, który minie tag, kosztuje drużynę jedno życie. W meczach książka sugeruje śledzenie tagging up jako kluczowego wskaźnika efektywności, na przykład tagging up przy 70% wszystkich rzutów za trzy, i informowanie zawodników na koniec każdej kwarty, jak im idzie.

Gdy zawodnik zbierze piłkę, musi rozpoznać, czy podać, czy ruszyć z driblingiem wyprowadzającym. Koledzy z drużyny też muszą zareagować i zaoferować się do podania.

Pozwól, by ćwiczenie toczyło się dalej po zbiórce. Obserwuj, czy zbierający potrafi wykorzystać dostępną przestrzeń i czy koledzy zapewniają mu opcję podania, zanim nadejdzie presja obrony.

Mike MacKay dodaje praktyczny element w EP19: zbieranie i lądowanie „jak quarterback”, gotowy do długiego rzutu piłką. Zauważył, że młode zawodniczki, które nie trenowały sportu z ruchem rzutowym, często popychają piłkę zamiast ją rzucać i nie zawsze odkryją rzut w pięciominutowej grze, więc czasem zasiewa tę myśl, każąc im rzucać jak piłką do futbolu amerykańskiego. Alex ze swojej strony powiedział, że przestał prowadzić osobne ćwiczenia przejścia, a zamiast tego dodaje następną akcję do swoich ćwiczeń 1 na 1: drybling wyprowadzający do połowy boiska albo podanie do innego zawodnika. Od tego miejsca kontynuuje nasz poradnik o ataku w przejściu.

W Transforming Basketball obowiązuje zasada, że ten, kto zbiera piłkę, jest rozgrywającym, chyba że nie czuje się z tym komfortowo. Alex pisze, że lądowanie jak quarterback często przychodzi naturalnie w odpowiednich ograniczeniach, takich jak zakaz podań na własnej połowie czy dodatkowe punkty za szybkie zdobycze w tranzycji. Dodaj jedno z nich do dowolnej gry, która kończy się zbiórką w obronie, a zbiórka i kontra staną się jednym działaniem.

Początkujący mogą uczyć się kończyć posiadanie piłki już od pierwszego treningu. W grach dla początkujących w A Constraints-Led Approach to Coaching Basketball raz po raz powtarzają się te same dwa ograniczenia: „walcz aż do zbiórki” oraz punktacja, która to nagradza, na przykład +2 punkty za zbiórkę w ataku i +1 za zbiórkę w obronie w grach 1 na 1 (+1), zbudowanych wokół get lub blast cut.

Sam (Samara) Funnell, opisując w Transforming Basketball swój program minikoszykówki, gra 1 na 1 ze startem na „kamień, papier, nożyce”: zwycięzca atakuje, a przegrany broni. Jednym z jej ograniczeń jest to, że obrońca nie może przechwytywać ani blokować, ale może rozproszyć atakującego tak, by spudłował, po czym obaj walczą o zbiórkę. Takie ograniczenie obrońcy utrzymuje właściwy poziom wyzwania dla atakującego, a każde posiadanie piłki nadal kończy się piłką do zdobycia.

Więcej gier, w które możesz włączyć zbiórkę, znajdziesz w naszym przewodniku po grach w zmniejszonym składzie, przewodniku po obronie w koszykówce i przewodniku po treningu na jednym koszu.