Pick and roll w koszykówce

Zico Coronel opowiada w EP51 historię o dwóch rozgrywających, których trenował przeciwko temu samemu kryciu. Jeden miał 6'6", długie ręce i świetną wizję gry. Przeciwko show jego najczęstszym podaniem było to, co Zico nazywa maestro: bezpośrednie podanie do zawodnika, który robi roll. Drugi, japoński rozgrywający o wzroście 6'1" i ograniczonym zasięgu, miał z tym samym bezpośrednim podaniem ogromny kłopot. Jego najlepszą odpowiedzią było przerzucenie piłki po obwodzie i pozwolenie koledze, by zagrał kolejne podanie w sytuacji 4 na 3.

To samo krycie, dwie różne odpowiedzi. Na tym polega problem z uczeniem pick and rolla jako listy odczytów. Krycie mówi ci, co obrona próbuje odebrać. Natomiast afordancje, czyli możliwości działania, które naprawdę istnieją, zależą od zawodnika z piłką.

Pick and roll jest używany na każdym poziomie, bo to jeden z najłatwiejszych sposobów na stworzenie przewagi. A Constraints-Led Approach to Coaching Basketball wymienia, co obie drużyny muszą stale dostrzegać podczas jednej akcji:

• Ustawienie, w jakim gra atak: środek, bok, pusty róg, Spain.
• Jak blisko rozgrywającego jest jego obrońca i co robi w momencie zasłony (górą czy dołem, w drop).
• Krycie i odpowiedź ataku. Jeśli rozgrywający użyje hostage dribble, obrońca w drop musi dłużej utrzymać pozycję, by pilnować dwóch zawodników i nie pozwolić zasłaniającemu wejść za plecy.
• Co robi zasłaniający: slipuje czy trzyma zasłonę, zmienia kąt, robi re-screen czy pop.
• Z kim grają. Atletyczny zawodnik robiący roll to zagrożenie lobem; wolniejszy zasłaniający, który dobrze rzuca, będzie częściej robił pop.

Dlatego nie wprowadzamy pick and rolla jako sekwencji odczytów. Wstawiamy zawodników do gier, w których krycie jest prawdziwe, i pozwalamy im znaleźć to, co tam jest.

Rozwiązanie na krycie to sposób, w jaki atak karze obronę za to, jak pilnuje triggera. Transcending Basketball ujmuje je jako atrakcyjne afordancje, które mogą się pojawić: możliwości, których drużyna umówiła się szukać. Żadna z nich nie jest obowiązkowa. Przeciwko switchowi może zadziałać wiele rzeczy.

Problem z zasadą „jeśli X, to Y” (jeśli pójdą dołem, rzucaj; jeśli zrobią switch, wykorzystaj mismatch w poście) polega na tym, że żadne krycie nigdy nie jest identyczne. Drużyna, która robi switch na każdej zasłonie, i tak robi go za każdym razem inaczej, w zależności od tego, jak agresywny jest broniący po zmianie, kto jest zaangażowany, jakie jest ustawienie, jak współpracują zasłaniający i rozgrywający, jaki jest czas i wynik oraz jak duże jest zmęczenie.

Rozwiązania na krycie nie muszą też być takie same dla każdego zawodnika. W Transforming Basketball Alex przedstawia je jako rozwiązania funkcjonalne, dopasowane do umiejętności i możliwości działania konkretnych zawodników, zamiast wymagać od całego składu, by grał te same dwie lub trzy odpowiedzi. To znowu dwaj rozgrywający Zico.

W EP169 Alex mówił o tym, że chce, by każdy wiedział, co drużyna robi przeciwko każdemu kryciu, tak aby nikt nie zaskakiwał partnera z zespołu (to sformułowanie przypisuje Zico). Rozwiązania na krycie zawężają opcje do wspólnych kilku, nie narzucając, którą zawodnik ma wybrać w danej akcji.

Z kryciem można sobie poradzić na dwa sposoby. Możesz mu zapobiec, działając, zanim obrona w nie wejdzie, albo ukarać je, gdy już jest. Artykuł George'a Vaza o zapobieganiu i karaniu nazywa drużynę, która nie potrafi rozwiązać krycia, „więźniami krycia”. Wyjściem jest albo lepsze rozwiązanie na krycie, albo powstrzymanie obrony przed jego zagraniem, na przykład przez zamianę agresywnego switcha w spóźniony.

Zico buduje cały swój atak na tym podziale. Przed sezonem pisze dwustronicowy szablon z każdym ustawieniem, w jakim drużyna będzie grać, każdym kryciem, jakie może zobaczyć, oraz tym, jak zapobiegnie każdemu z nich i jak je ukarze. Szablon jest dla sztabu, nie dla zawodników. Jeśli brakuje czasu, woli, żeby drużyna miała jeden czy dwa sposoby, w których jest wyjątkowo kompetentna, niż pięć, w których nie jest.

Oto menu rozwiązań na krycie z prezentacji Alexa o zasadach gry. Wybieraj z niego. Nie musisz wprowadzać każdej pozycji.

Przeciwko switchowi

Switch ma odebrać przewagę i spłaszczyć atak do statycznego 1 na 1. Artykuł George'a Vaza o karaniu switcha podaje cztery odpowiedzi. Reject: jeśli obrońca piłki wyskakuje wcześniej, żeby przygotować się na switch, odejdź od zasłony. Crack and slip: ustaw dobry kąt crack i uciekaj do kosza, zanim nowy obrońca zdąży się dokleić. Relay pass: jeśli podanie w kieszeń jest zamknięte, podaj do przodu (side spacing) albo do tyłu (rub spacing) do kolegi, który przekaże piłkę rollerowi. I boomerang: podaj do zawodnika na obwodzie i od razu odbierz piłkę z powrotem, tak żeby wyższy obrońca, który zrobił switch, musiał znów wracać do krycia.

Wszystko to zależy od zasłony. Transcending Basketball zwraca uwagę, że zasłaniający, który stawia zasłonę zbyt wysoko, rzadko wychodzi za plecy obrony, a przy switchu obrona może wtedy zamknąć akcję w ramach 2 na 2. Pomagają dwie wskazówki dotyczące rezultatu: „zasłoń tylną kieszeń” obrońcy piłki oraz „wyścig do kosza”, żeby wygrać krótki sprint za plecami obrony.

Przeciw show i blitz

Kiedy dwóch obrońców idzie do piłki, ktoś jest wolny. Klasyczną odpowiedzią jest short roll: zasłaniający zatrzymuje się krótko, łapie piłkę za plecami dwóch obrońców i gra się 4 na 3. Transcending Basketball łączy go z cut and slide, zasadą dla zespołów mierzących się z agresywnym krył­ciem. Oto jak według książki trener może to wyjaśnić na treningu:

Zwróć uwagę na słowo możliwość. Jeśli obaj obrońcy po dwuosobowej stronie zrobią tag, wolnych może być dwóch rzucających i cięcie nie jest wtedy odpowiedzią. Wersja Zico przeciw show w jego shake spacing (oba narożniki zajęte, wysoki skrzydłowy, a zasłona prowadzi rozgrywającego w stronę środka) stawia na dwa podania: podanie „messy” z powrotem do wysokiego skrzydłowego, które izoluje tag z jednej strony, oraz short roll. Jeśli obrona zabierze jedno, drugie zwykle się otwiera.

Artykuł George'a Vaza o opanowaniu short rolla zawiera więcej o timingu i o tym, gdzie roller powinien łapać piłkę.

Przeciw drop

Drop daje rozgrywającemu miejsce i chroni kosz, więc menu się zmienia: reject, crack i fast roll, hostage, snake, veer oraz ghosting albo pop z kolegą wycinającym przy popie. Zico zaczyna przygotowania do sezonu od tego, że jego własny zespół gra show, a nie drop, częściowo dlatego, że łatwiej później wrócić do bardziej zachowawczego krycia, niż prosić wysokich, którzy cały sezon grali drop, żeby nagle zaczęli grać show.

Przeciw drop najszybsza decyzja nie zawsze jest najlepsza. Transforming Basketball omawia rozgrywającego, który wykonuje hostage dribble i zamyka za sobą goniącego obrońcę piłki. Rzut z wyskoku z półdystansu jest dostępny, ale rozgrywający widzi, że jego obrońca wraca, żeby go zakontestować, i z niego rezygnuje. Utrzymuje drybling i czeka na coś lepszego: drogę do kosza, podanie do rollera za obrońcą w drop albo wyrzut na obwód, jeśli któryś z pomagających za bardzo pomoże lub zrobi tag na rollerze. Szybkie decyzje pasują, kiedy przewaga już istnieje. Jej stworzenie może wymagać cierpliwości.

Książka wydana przez Routledge wykorzystuje tę grę z młodzieżą: trener mówi obronie, jakie krycie ma grać, a atak sam szuka sposobu, jak przeciw niemu zdobyć punkty.

Przeciw ice

Transforming Basketball używa ice, czyli krycia przeciw pick and rollowi z boku, żeby oddzielić koncepcję od techniki. Pick and roll z boku 2 na 2 przeciw ice zaprasza do snake dribble, ale to, jak rozgrywający go wykona, zostawiono jemu, a dostępne pozostają też inne odpowiedzi, takie jak walka z ice czy rzut z wyskoku za 3. Krótki zegar zmusza rozgrywającego, żeby po wyjściu ze snake szybko zagrał kolejne podanie.

Książka pokazuje też, jak trener nadal może uczyć rozwiązań w ramach podejścia opartego na ograniczeniach. Zagraj pick and roll 2 na 2 na ograniczonej połowie boiska, z zegarem na sześć sekund i obroną cały czas w ice. Po kilku minutach wkrocz z interwencją opartą na tym, co zobaczyłeś: pochwal rozgrywającego, który walczył z ice i wykorzystał zasłonę, zanim dotarł tam obrońca ice, a potem podaj jeszcze dwa rozwiązania do wypróbowania: odwrócenie zasłony albo sprowadzenie piłki w dół w get. Są podane jako możliwości do eksploracji, a nie schemat do powtarzania.

Reject, przeciw wszystkiemu

Reject pojawia się w każdym wierszu tabeli. Zico mówi, że kładzie na niego nacisk w niemal każdym pick and rollu, który grają jego zespoły, z jednym wyjątkiem: jeśli piłka już porusza się w stronę taktycznej przewagi (powiedzmy w pick and rollu ze skrzydła na środek, gdy obrońca zszedł w dół do pomocy), zatrzymanie się, żeby ustawić reject, tylko daje obronie czas na powrót.

Tego, jak zawodnik robi reject, nie należy uczyć jako zagrania. Transcending Basketball dowodzi, że crossover, drybling między nogami czy za plecami przy reject wynika z ograniczeń w danym momencie: odległości obrońców, krycia, spacingu, czasu i wyniku. Nazywanie każdej techniki reject albo ćwiczenie jednej przeciw pachołkowi pomija ograniczenia, które ją wytworzyły.

Zico jest jasny co do kolejności. „Dla mnie najpierw trzeba znać spacingi. To bardzo ważne, żeby to było pierwsze”. Potem platforma (dla niego shake pick and roll), potem jedno agresywne albo jedno zachowawcze krycie, potem rozwiązania na to krycie, potem następne krycie. Kiedy zawodnicy znają jeden spacing, zauważa dużo pozytywnego transferu na kolejny.

Transforming wyróżnia cztery spacingi pick and rolla: rub (pick and roll ze środka z piłką idącą w stronę jednoosobowej strony), side (pick and roll z boku z rozgrywającym idącym w stronę dwuosobowej strony), clear (pick and roll z boku z opróżnionym narożnikiem po silnej stronie) i angle (pick and roll z boku z rozgrywającym idącym w stronę narożnika, jak przy step-up). Artykuł George'a Vaza o spacingach pick and rolla zawiera diagramy.

Transcending Basketball proponuje odwrócić zwykłą kolejność. Zamiast najpierw tłumaczyć rozwiązania na krycie, zaprojektuj gry w zmniejszonym składzie, w których obrona gra krycia, jakich spodziewasz się na początku sezonu. Dodaj zmienny zegar ataku, żeby atak musiał podejmować szybkie decyzje, i pozwól, by rozwiązania pojawiały się same. W niektórych z tych gier występuje obrońca sterowany, który z powtórzenia na powtórzenie zmienia ustawienie lub krycie, więc atak nigdy nie wie dokładnie, co go czeka. Potem nazwij te rozwiązania, które najlepiej sprawdzają się u twoich zawodników, i to one staną się waszymi rozwiązaniami na krycie.

Jeśli zawodnik ma w grach dostępny reject, ale rzadko z niego korzysta, Transforming Basketball sugeruje wprowadzić go w krótkich dawkach w formie scenariusza. Zawodnik z piłką wie, że reject nastąpi, ale w serii trzech powtórzeń musi za każdym razem wykonać go inaczej. Nikt nie mówi mu, żeby użył krycia za plecami. Obrona nadal porusza się realistycznie i próbuje przejąć piłkę, więc atak nie dostraja się do biernego obrońcy.

Książka wydawnictwa Routledge opisuje wersję z rubem przeciwko drop: wyimaginowany mur nieco szerszy niż linie strefy podkoszowej, aktywny dopiero po triggerze, z 6 sekundami na zdobycie punktów. Dodatkowe warianty to tylko złote medale albo wymuszenie na obronie, by przechodziła nad zasłoną. Zawodnicy wiedzą, że żaden trzeci obrońca nie przyjdzie zatagować rolującego. Odebranie im tej informacji utrzymuje ich w odpowiednim optymalnym punkcie wyzwania, kiedy uczą się rozwiązań na krycie, które uruchamiają domino.

Fortnite to jedna z trzech gier w Transcending Basketball opartych na grach wideo, obok Statków i Hitmana. Alex zauważa, że prawdopodobnie lepiej sprawdzi się w młodej drużynie niż w drużynie weteranów.

Zico dodaje jeszcze jeden format: turnieje pick and rolla 2 na 2 na początku okresu przygotowawczego, w których każdy zawodnik z piłką rotuje z każdym zasłaniającym, z którym drużyna planuje grać. Partnerzy dostrajają się do swoich nawyków (kto lubi lob, kto konkretny kąt) i budują wspólne afordancje szybciej, grając, niż słuchając, co mają robić.

Pokazywanie odpowiedzi. Demonstracja sugeruje jedno idealne rozwiązanie. Jeśli zawodnicy muszą je zobaczyć, powiedz wyraźnie, że to tylko jedna z opcji i że nie powinni powtarzać jej za każdym razem.

Trenerzy jako obrońcy, którzy nie potrafią pokazać krycia. Na poziomie zawodowym, żeby kontrolować obciążenia, trenerzy często grają w obronie. Zico opowiadał o bardzo intelektualnym zawodniku, który powiedział sztabowi, że są zbyt wolni, by pokazać dokładne krycie, więc gra, opierając się na wyobraźni. Młodszy zawodnik z tej samej drużyny zaczął w meczach rezygnować z okazji, które nauczył się ignorować w grze przeciwko trenerom. Jeśli bronią trenerzy, obrona sterowana musi być realistyczna, bo inaczej zawodnicy dostroją się do obrazów, których nigdy nie zobaczą w meczu.

Zrób z każdego zawodnika gracza pick and rolla. Zico nie da zawodnikowi głównego pick and rolla, dopóki ten nie potrafi czytać closeoutów i podejmować decyzji w ramach domino, a to może potrwać kilka sezonów.

O tym, jak pick and roll wpisuje się w cały atak, przeczytasz w naszym przewodniku po Conceptual Offense. O stronie decyzyjnej przeczytasz w tekście o podejmowaniu decyzji w koszykówce.