Nabywanie umiejętności w koszykówce

Kiedy Alex poprosił dr Alex Lascu, żeby wyjaśniła, czym jest nabywanie umiejętności, w EP8 podcastu, ta specjalistka od nabywania umiejętności zaczęła od przytyku pod adresem nazwy własnej dziedziny.

Stary obraz, jak wyjaśniła, zakładał, że uczenie się polega na przyjęciu czegoś i zapisaniu tego „jak plik na komputerze”, a potem pobraniu, kiedy jest potrzebne. Obraz, którego używa ona sama, to dopasowanie: zawodnicy uczą się, jak oni, jako jednostki, pasują do swojego otoczenia dzięki zadaniom, które wykonują, i za każdym razem pasują odrobinę lepiej.

Jeśli umiejętność jest plikiem, trening polega na tym, żeby wgrać go czysto. Jeśli umiejętność jest dopasowaniem, trening musi być reprezentatywny dla gry i stawiać zawodników w sytuacjach, do których muszą się dopasowywać raz po raz, za każdym razem w nieco innej formie. Nikolai Bernstein nazwał to powtarzaniem bez powtarzania.

Transcending Basketball definiuje nabywanie umiejętności jako opartą na dowodach, interdyscyplinarną naukę badającą, jak sportowcy stają się coraz bardziej wprawni, i używa tego terminu zamiennie z uczeniem motorycznym. Samą umiejętność książka określa jako zachowanie emergentne: spostrzeżenie, decyzję lub działanie, które wynika z interakcji między zawodnikiem, zadaniem i otoczeniem, a nie wzorzec ruchu wykonywany identycznie w kontrolowanych powtórzeniach.

W EP45 Alex polecił trenerom artykuł Duarte Araújo i Keitha Davidsa „What exactly is acquired during skill acquisition?”. Ich teza jest taka, że ten termin wyrósł w epoce przetwarzania informacji i niesie ze sobą pewne skrzywienie: traktuje umiejętność jak wewnętrzny stan, który zawodnik posiada, choć lepiej opisać ją jako adaptacyjną, funkcjonalną relację między zawodnikiem a jego otoczeniem. W EP87 Alex powiedział, że zaczął oglądać prezentację, w której Davids opisał zmianę w dynamice ekologicznej w ciągu ostatnich 20 lat jako przejście od nabywania umiejętności do ich adaptacji, i sam poszedł o krok dalej:

Koszykówka powoli nadrabia dystans. Transcending Basketball zauważa, że w czasie pisania książki 3 z 30 drużyn NBA miały w sztabie osobę z wykształceniem w obszarze nabywania umiejętności. Nasz poradnik o podejściu opartym na ograniczeniach opisuje ramy trenerskie, które wyrosły z tych badań. Tutaj skupimy się na samym uczeniu się. Co właściwie zmienia się w zawodniku, gdy się poprawia, i po czym to poznać?

Skoro więc nic nie jest przechowywane, co zmienia się, gdy zawodnik staje się lepszy? Ujęcie ekologiczne daje trzy odpowiedzi i każdą z nich zobaczysz w swojej hali.

• Dostrojenie: zdolność wykrywania istotnych źródeł informacji i afordancji (okazji do działania), które one oferują. Obrońca pomocy, który jest krok spóźniony, partner przemieszczający się w wolną przestrzeń, zbyt szybki closeout.
• Kalibracja: skalowanie działań do własnego ciała i własnych możliwości. Wiedza, ile miejsca potrzebujesz, żeby oddać rzut nad tym obrońcą, albo czy zdążysz skończyć akcję, zanim nadejdzie pomoc.
• Edukacja intencji i uwagi: zmiana tego, co zawodnik próbuje zrobić, i tego, na co patrzy, kiedy to robi. Transcending Basketball traktuje feedback trenera jako ograniczenie służące właśnie temu celowi.

Książka zapożycza zdanie od Davida Jacobsa i Claire Michaels: „uczenie się podejmowania skutecznych decyzji dotyczy edukacji intencji, dostrojenia i kalibracji”. W EP87 Adam Omiecinski opisał kalibrację prostymi słowami z koszykarskiego świata: twój pierwszy rzut za 3 w sesji rzutowej różni się od drugiego i trzeciego, bo dostrajasz się do informacji. Wstawanie z łóżka działa tak samo. Nikt nie sprintuje od pierwszego kroku; kalibrujesz się do grawitacji.

Rob Gray, autor książki How We Learn to Move, dodał czwartą ideę w EP25. Pod hasłem umiejętnej intencjonalności opisał, co najlepsi zawodnicy robią z okazjami, które dostrzegają:

Gray oddzielił też umiejętność od tego, co nazwał zdolnościami działania: jak wysoko skaczesz, jak szybko biegasz. Takie zdolności dają zawodnikowi „potencjał, by być bardziej wprawnym”, bo poszerzają zakres dostępnych rozwiązań, ale same w sobie nie są umiejętnością. Afordancja leżąca poza możliwościami działania zawodnika często w ogóle nie jest dostrzegana. Gray, jak sam przyznaje, nie umie wsadzać, więc wsad nie jest opcją, którą widzi. Dlatego kiedy zawodnik wydaje się przeoczać coś oczywistego, zadaj sobie pytanie: czy on tego nie widzi, czy jeszcze tego nie potrafi? Każda z tych rzeczy może być czynnikiem limitującym, czyli tym, co powstrzymuje pojawienie się umiejętności. Transcending Basketball wprowadza to samo rozróżnienie w swoim glosariuszu: możliwości działania kształtują rozwiązania ruchowe, które zawodnik może wykonać; nie są umiejętnościami.

Zapytaj większość trenerów, jak zawodnik wykonuje akcję w meczu, a usłyszysz: „pamięć mięśniowa”. Alex zwrócił na to uwagę w EP87: zapytaj 99% trenerów, od początkujących po sztaby NBA, jak powstaje ruch człowieka, a pamięć mięśniowa prawdopodobnie padnie w odpowiedzi. Słychać to na sali jako „powtarzalną mechanikę” i „rzucaj za każdym razem tak samo”, a także w ćwiczeniach, które powtarzają jeden ruch, żeby mięśnie go odtworzyły. Pierwsza książka Alexa, Transforming Basketball, nazywa to błędną koncepcją, a Transcending Basketball odrzuca ją całkowicie.

Ten cytat pochodzi z fragmentu o technologii do rzucania. Alex przytacza firmę zajmującą się śledzeniem rzutów, która obiecuje pomóc zawodnikom zbudować „pamięć mięśniową doskonałego rzutu”. Mówi, że samo śledzenie może być wartościowe, ale nie wyjaśnienie oparte na pamięci mięśniowej, które za tym stoi.

Najmocniejszy argument przeciwko niej padł od Grega Thomasa w EP87. Opisał zwycięski rzut Kevina Duranta: Durant wyskoczył, zobaczył, że rzut zostanie zablokowany albo mocno zakłócony, zrobił zwód rzutowy, obrócił łokieć w lewo i wyskoczył ponownie nad obrońcą. Thomas zapytał, czy Durant przećwiczył dokładnie tę sekwencję wystarczająco wiele razy, by wyciągnąć ją „z szafki z aktami pamięci mięśniowej”. Nazywa się to problemem przechowywania. Gdyby każdy ruch był przechowywany, ciało potrzebowałoby osobnego pliku na każdą wersję każdej sytuacji, jaką kiedykolwiek może napotkać. Alex ujął to tak:

Nic z tego nie znaczy, że trenerzy się mylą, chcąc szybkiego działania bez zastanawiania się. Thomas zwrócił uwagę, że przez pamięć mięśniową ludzie zwykle rozumieją automatyzm, a tego celu nikt nie kwestionuje. Spór dotyczy tego, skąd bierze się szybkość. Z perspektywy ekologicznej bierze się ona z dobrego dostrojenia do źródeł informacji na boisku (obrońców, partnerów z drużyny, wolnej przestrzeni), a nie z wyciągania zapisanego planu. Jak ujmuje to Transcending Basketball, zawodnicy nie mają w mózgu systemu folderów, w którym przechowywane są różne techniki.

Pamięć nadal ma swoje zadanie. Książka Transforming Basketball jest tu ostrożna: zawodnicy rzeczywiście pamiętają przepisy gry, zasady gry swojej drużyny i tendencje rywali. Nie przechowują natomiast wzorca ruchowego dla każdego zagrania. Piłka za każdym razem przychodzi z inną prędkością i pod innym kątem, a obrońcy i partnerzy nadbiegają z różnych miejsc, więc wniosek książki jest taki, że trening powinien pomagać zawodnikom dostosowywać się do zmieniających się ograniczeń, zamiast gonić za automatyzmem.

Opis dobrej praktyki, który Nikolai Bernstein podał w 1967 roku, brzmiał „powtarzanie bez powtarzania”: uzyskiwanie raz za razem tego samego rezultatu za pomocą ruchów, które nigdy nie są dokładnie takie same. Cały model rozwoju zawodnika w Transcending Basketball opiera się na tym sformułowaniu.

To sformułowanie wyszło z badania kowali w Związku Radzieckim. Książka Transforming Basketball opowiada tę historię: władze zakładały, że nowicjusze są mniej wydajni, bo ich uderzenia młotem nie są konsekwentnie powtarzalne, a eksperci za każdym razem używają tej samej techniki. Bernstein porównał obie grupy i stwierdził, że eksperci byli jeszcze bardziej zmienni niż nowicjusze! To, co eksperci powtarzali, to rezultat: uderzenie w żelazo tą samą częścią młota. Do tego celu używali różnych ruchów. W wersji koszykarskiej: wykwalifikowani zawodnicy korzystają z szerszego zakresu rozwiązań ruchowych, by osiągać podobne rezultaty, a nie z wciąż tej samej techniki.

Książka stosuje to nawet do rzutu wolnego, najbardziej powtarzalnego rzutu w grze: zmęczenie, pewność siebie, presja, czas i wynik nigdy nie są dwa razy dokładnie takie same. Cytuje też Harjiva Singha, pierwszego w NBA specjalistę od nabywania umiejętności, który pracował w Orlando Magic: „Nie uczymy się przez powtarzanie, ale przez różnice w powtarzaniu”.

Wyjaśniają to dwa powiązane pojęcia. Degeneracja to zdolność osiągania tego samego rezultatu na strukturalnie różne sposoby, na przykład rzucania z większym udziałem górnej części ciała, gdy nogi są zmęczone. Daje zawodnikowi furtkę: jeśli jedno rozwiązanie nie działa, może przejść na inne. Ponadto w obrębie każdej akcji niektóre elementy są stabilne (książka nazywa je attraktorami), a inne muszą pozostać elastyczne (fluktuatory). Trenerzy, którzy wymagają, by każdy element rzutu wyglądał identycznie, często próbują unieruchomić właśnie te elementy, które muszą się poruszać.

Linus Holmström, który przez dwa lata grał w programie Alexa w College Prep we Włoszech, ujął to z perspektywy zawodnika w EP15: jego ulubiona praca nad rzutem polegała zawsze na zmianie dystansu i pracy nóg, bo „w koszykówce nigdy nie dostajesz dwa razy z rzędu tego samego rzutu”. Krytyka maszyn do rzutów w książce idzie tym samym tropem. Podanie zawsze przychodzi z tego samego miejsca, na tej samej wysokości, z tą samą prędkością i rotacją, więc maszyna daje powtórzenie za powtórzeniem zamiast powtarzania bez powtarzania.

Artykuł George’a Vaza o powtarzaniu bez powtarzania w koszykówce głębiej omawia prace Bernsteina i to, jak wbudować tę ideę w trening wykończenia akcji i rzutu.

Wielu trenerów ocenia uczenie się po tym, jak wygląda trening. Trening blokowy (rzuty techniczne albo ten sam rzut z tego samego miejsca po tym samym podaniu) zwykle wygląda świetnie tego samego dnia. W EP77 Alex odniósł się do częstego twierdzenia, że buduje on pewność siebie: nie sądzi, by stały za tym badania, i postrzega to jako fałszywą pewność siebie, fałszywe poczucie kompetencji.

Linus powiedział to samo jako zawodnik. Lubił rzucać za 3 bez krycia z jednego miejsca i czuł się przy tym lepszym strzelcem, ale: „Chociaż trafiam więcej trójek bez krycia, stojąc w jednym miejscu, to nigdy nie przełoży się na mecz”.

Transcending Basketball omawia pewien przypadek testowy. James Clear pisał o dwóch rzucających. Zawodnik A oddaje 200 rzutów, a kolega zbiera piłki, inny zaś zapisuje, w jaki sposób każdy rzut chybia. Zawodnik B oddaje 50 rzutów, sam zbiera swoje piłki, kozłuje na luzie i zatrzymuje się, żeby pogadać ze znajomymi. Clear mówi, że to oczywiste, że A zrobi większy postęp. Alex odpowiada, że podstawowe zasady uczenia się motorycznego wskazują coś przeciwnego: trening B jest bardziej zmienny, a przerwy sprawiają, że lepiej odzwierciedla grę.

Z książki wynikają dwie praktyczne wskazówki. Po pierwsze, uważaj z natychmiastową informacją zwrotną. W meczu zawodnicy nigdy nie dostają wyniku po każdym rzucie, więc tracker rzutów, który raportuje każdą próbę, może uzależniać. Alex proponuje, żeby sztab widział dane, ale nie przekazywał ich od razu zawodnikowi, oraz żeby zbierać dane w grach w zmniejszonym składzie, a nie podczas rzutów z wyznaczonych miejsc. Po drugie, podchodź sceptycznie do wszystkiego, co obiecuje „daleki transfer”. Szybsze reagowanie na kolorowe światła sprawia, że zawodnicy lepiej reagują na kolorowe światła. Praca Joba Fransena, którą cytuje książka, nie wykazała dowodów na daleki transfer z treningu poznawczego na wyniki w sporcie.

W rozdziale 8 Transforming Basketball ćwiczenia są rozmieszczone na skali reprezentatywności, zaadaptowanej z Nonlinear Pedagogy in Skill Acquisition Jia Yi Chowa i współpracowników. Po lewej stronie jest najmniej reprezentatywny trening: 1 na 0 i pomoce treningowe. Po prawej stronie jest sama gra. Każde ćwiczenie z tego rozdziału leży gdzieś pomiędzy, a rada autora brzmi: unikaj dryfowania z powrotem w lewą skrajność, czyli do bardzo powtarzalnych ćwiczeń „na powietrze”, niezależnie od poziomu i momentu sezonu.

Jeśli teraz trenujesz rzuty z wyznaczonych miejsc, pierwszy krok wzdłuż tej skali jest niewielki. Zawodnik dalej rzuca, a ty dodajesz jednego gracza, który sprawia, że każdy rzut jest inny. To Rzuty z komarem z książki, opisane jako ćwiczenie sprzyjające powtarzaniu bez powtarzania.

Dalej na skali jest Rzuty w dżungli: trzech rzucających i dwóch obrońców zostaje na boisku przez 60 sekund z dwiema piłkami. Atak może rzucać tylko za trzy, ale może się poruszać, wchodzić z kozła i podawać, a wygrywa po pięciu BRAD-ach lub czystych trafieniach. Obrona wygrywa po trzech stratach i blokach łącznie. W artykule Alexa o rzutach w dżungli znajdziesz opis, jak to poprowadzić. Format serii, na którym opierają się obie gry, zobaczysz w filmie o seriach rzutowych z książki.

Jest jeden celowy wyjątek od zasady, że trening ma przypominać grę. Transcending Basketball nazywa uczenie różnicowe (DL) jedynym wyjątkiem od utrzymywania sprzężenia percepcji i działania na treningu. DL, opracowane przez Wolfganga Schöllhorna, każe zawodnikom ćwiczyć z jak największą zmiennością: rzucać z różnych pozycji stóp, z różnym łukiem i różną szybkością wypuszczenia piłki, z jednej nogi, różnymi piłkami. Wiele z tych ruchów nigdy nie pojawi się w meczu, i tak ma być. Celem jest zaburzenie koordynacji zawodnika tak, żeby ustaliła się w nowej formie, co daje samoorganizacji „pchnięcie”.

Rob Gray w EP25 nakreślił granicę między tymi dwoma podejściami. Uczenie różnicowe wypycha zawodników w obszary przestrzeni ruchu, do których może nigdy nie wrócą. Podejście oparte na ograniczeniach polega raczej na kierowaniu ich w konkretny jej obszar. Gray lubi je łączyć, ale ekstremalne wersje trudno sprzedać zawodnikom wysokiego poziomu, więc woli zmienność zbudowaną wokół konkretnego problemu. Alex podał przykład: zawodnik, który często pudłuje o przednią część obręczy, rzuca z różnych pozycji stóp, potem bez zgięcia kolan, potem z przesadnym zgięciem, a następnie przechodzi do rzutów w grze 1 na 1 na żywo. Odpowiedź Graya:

Alex opowiadał też, jak DL sprawdza się u zawodowców. W EP101 opisał, że zbyt wcześnie spróbował piłek różnej wielkości z zawodnikami NBA. Nie spodobało im się to, ale uwielbiali gry rzutowe z obrońcą, więc zadowolił się mniej zaawansowanymi wersjami DL (różne pozycje stóp, łuki i zmiana odległości), a resztę zostawił na później. We własnym artykule o stosowaniu uczenia różnicowego w rzucie sugeruje DL w rozgrzewkach i podczas lekkich dni treningowych, obok gier rzutowych w duchu podejścia opartego na ograniczeniach.

Gdyby umiejętność była gdzieś przechowywana, im więcej przechowywania, tym lepiej, i reguła 10 000 godzin miałaby sens. Transcending Basketball wywodzi tę regułę z Outliers Malcolma Gladwella i jego odczytania badania Andersa Ericssona z 1993 roku o muzykach w Berlinie, w którym 10 000 godzin do 20. roku życia było średnią wśród najlepszych skrzypków. Książka zauważa, że Gladwell przeprosił później za błędną interpretację, i dowodzi, że nie istnieje żadna reguła 10 000 godzin: zawodnik, który odkrywa grę późno, może nadal dotrzeć do NBA lub WNBA, nie mając za sobą nawet zbliżonej liczby godzin.

Wniosek książki, który dotyczy nas tak samo jak każdego, kto sprzedaje jakiś system, jest taki, że rozwój zależy od znacznie więcej niż ilość czy rodzaj treningu. Stosowanie CLA zwiększa szanse zawodnika, ale niczego nie gwarantuje.

W artykule George'a Vaza o regule 10 000 godzin znajdziesz przegląd badań o próbkowaniu różnych dyscyplin i wczesnej specjalizacji, a tekst Gabriela Milliana o błędzie przeżywalności wyjaśnia, dlaczego argument „tak trenowali najwięksi” dowodzi mniej, niż się wydaje.

Aby wprowadzić to w życie, w naszym przewodniku po projektowaniu treningu znajdziesz, jak zbudować na tym zajęcia, a przewodnik po rozwoju zawodnika pokazuje, jak wycelować to w czynniki limitujące jednego gracza.