Planowanie treningu koszykówki

Niektórzy trenerzy, którzy oglądają trening prowadzony przez Mike'a MacKaya, pytają go, gdzie ma plan zajęć. MacKay, wcześniej związany z Canada Basketball i trener, którego Alex Sarama nazywa swoim największym mentorem, wskazuje na głowę. Na obozie Transforming w Roseto w 2026 roku opowiedział George'owi Vazowi w EP174, czego ci trenerzy nie widzą.

Od razu dodał jednak, że trener na początku drogi powinien wszystko zapisywać. On sam potrafi dopasować plan z głowy do tego, co akurat daje mu sala, bo robi to od bardzo dawna. Na papierze czy w głowie, liczy się myślenie, które za planem stoi. Tak samo jak gotowość do zmiany kursu, gdy zawodnicy pokażą ci coś, czego się nie spodziewałeś.

Prezentacja Alexa o planowaniu treningu dzieli to zadanie na trzy części: myślenie przed treningiem, prowadzenie zajęć w trakcie i podsumowanie po nich. W Transforming Basketball planujemy w ten sam sposób.

Wybierz swoją grupę wiekową, poprowadź przykładowy trening, a potem dostosuj go do tego, co pokażą ci zawodnicy. Myślenie stojące za każdą zmianą znajdziesz w dalszej części tego poradnika.

• U10: plan treningu koszykówki U10, gry od początku do końca, z jak największą liczbą koszy, jaką uda ci się znaleźć, i piłką dla każdego dziecka.
• U12: plan treningu koszykówki U12 opisuje w całości Trening 1 z naszych planów U12. Pozostałe plany są w pakiecie U12 X20 planów treningowych.
• U14: plan treningu koszykówki U14 opisuje w całości Plan nr 1 z naszych planów U14, zbudowany wokół wyboru rzutu i Gets. Resztę znajdziesz w pakiecie U14 X20 planów treningowych.
• U16 i U18: po dwadzieścia planów dla każdej grupy wiekowej w pakiecie U16 X20 planów treningowych i pakiecie U18 X20 planów treningowych.
• Obozy i nabory: plany treningów na obóz młodzieżowy, plany treningów na obóz seniorski i pakiet planów treningów na nabory.
• Za darmo: plan treningu Mike'a MacKaya, kompletny plan zajęć, który możesz porównać ze swoim.

Zacznij od czynników limitujących twoich zawodników

Rzut, podanie i wykończenie akcji to dobre nagłówki w planie, ale nie opisują afordancji, z którymi zmierzą się zawodnicy, czyli możliwości, które obrona im daje albo odbiera. Wykończenie akcji przeciwko obrońcy wracającemu zza pleców to inny problem niż wykończenie nad obrońcą, który już chroni kosz. Zacznij więc od tego, co widziałeś w meczach. Jeśli twoja drużyna traci przewagę po penetracji i wyrzucie piłki, zapytaj dlaczego, zanim sięgniesz po kolejne ćwiczenie z podań:

• Czy zawodnik przyjmujący piłkę zatrzymuje ją w rękach?
• Czy podanie dociera poza jego kieszeń rzutową?
• Czy koledzy stoją tak, że jeden obrońca może pilnować dwóch z nich?

Każda odpowiedź wskazuje na inne ćwiczenie. Gra z tymczasową przewagą kładzie nacisk na zero sekund (decyzję o rzucie, wejściu albo podaniu w chwili, gdy piłka dociera do zawodnika) oraz na spacing. Ograniczenie dotyczące podań kładzie nacisk na to, czy przyjmujący może od razu użyć piłki. To, co hamuje zawodnika lub drużynę, nazywamy czynnikiem limitującym i to lepszy punkt wyjścia do planu niż kategoria umiejętności.

Tim Dather, wówczas asystent trenera w LA Clippers, dał tę samą radę, gdy George Vaz poprosił go o jedną wskazówkę w EP141. Przed każdym fragmentem treningu ustala, jaki jest jego cel. Gdy gra, która miała być idealna, nie daje tego celu, widzi to i może zmienić ograniczenie w locie, na przykład „och, potrzebujemy jeszcze jednego kozła”, zamiast pozwolić, żeby gra toczyła się dalej.

Zapisz, co zrobisz, powiesz i pokażesz

W swojej części książki Alexa Transcending Basketball Mike MacKay przedstawia planowanie jako metapoznanie, czyli myślenie o własnym myśleniu, i podaje dwa pytania, wokół których warto planować: co trener zrobi, powie i pokaże oraz czego trener oczekuje, że zawodnicy zrobią, powiedzą i pokażą?

Jego przykład dla robienia to gra 3 na 3 w przejściu, która zaczyna się od tego, że zawodnicy poruszają się losowo w pomalowanym, a trener rzuca albo niecelnie podaje. Zanim zacznie się pierwsza akcja, trener już zdecydował, gdzie stanie, żeby bezpiecznie nie przeszkadzać, co się stanie, jeśli rzut wpadnie, jak zostanie rozstrzygnięte posiadanie piłki i jakie zachowania będzie obserwował. W ataku z przejścia może to być jedna liczba: ilu zawodników ataku wyprzedziło swojego obrońcę w pierwszych trzech krokach.

Pokazywanie to element, który większość planów pomija. MacKay przypisuje Jill Payne pytanie o to, jaka ma być postawa trenera, ton głosu, wyraz twarzy, oddech i ruch, ponieważ reakcja trenera na jeden błąd może nadać ton całemu treningowi.

Co trafia na papier

George Vaz dzieli się szablonem, którego używał ze swoimi zespołami w MVP Academy w Portugalii, w tekście how to plan your youth basketball practices. Jest bliski formatowi naszych pakietów planów treningów młodzieżowych. Wraz ze szczegółami organizacyjnymi, jakich wymaga każda gra, plan obejmuje:

Vaz otwarcie mówi o kolumnie „jak zareagują zawodnicy”: „Czasem to działa, a czasem totalnie się mylę”. Zapisanie prognozy daje ci coś, co możesz sprawdzić po treningu, a lista nazw ćwiczeń tego nie zapewnia.

Wiersz o organizacji jest ważniejszy, niż się wydaje. Przy 12 zawodnikach i jednym koszu gra na trzy zespoły, taka jak Zamknięcie obrony, daje ci rotację, która jest już ustalona. Przy kilku koszach mniejsze grupy mogą grać w tym samym czasie. Ustal, kto wchodzi następny i jak zaczyna się każda akcja, bo te szczegóły decydują o tym, ile czasu treningu zawodnicy spędzają na graniu. Więcej na ten temat znajdziesz w naszym poradniku o treningu przy jednym koszu.

Zaplanuj czas zaangażowania w zadanie

„Szalone tempo” to jeden z nagłówków w prezentacji Alexa o planowaniu. Transcending Basketball definiuje czas zaangażowania w zadanie jako to, jak dużo czasu treningu zawodnicy spędzają aktywnie, a nie czekając lub słuchając instrukcji, i wymienia typowych winowajców: kary, trzymanie wszystkich zawodników przy jednym koszu w niektórych ćwiczeniach oraz zbyt dużo feedbacku i instrukcji.

„Znajomość” to termin używany w książce na określenie umiejętności zrobienia czegoś w grze, w przeciwieństwie do „wiedzy o” tym, którą zawodnicy zdobywają, gdy ktoś im coś powie. Książka pożycza tu pomysł z projektowania gier wideo: w dobrej grze gracze czekają bardzo mało, a po popełnieniu błędu w ciągu kilku sekund znowu grają. Na wielu treningach po błędzie następuje pogadanka.

Wprowadź ich do gry w 30 sekund

„Wprowadź ich do gry w 30” to kolejny nagłówek z tej samej prezentacji. Pochodzi z ram, które Mike MacKay przedstawia w książce do rozpoczynania gier w zmniejszonym składzie: 3, 10 i 30.

• 3: nie więcej niż trzy punkty akcentu, zwykle powiązane z twoimi zasadami gry. Nie zawsze potrzebujesz któregokolwiek. Ustawienie zawodników bez instrukcji i obserwowanie, jak grają, mówi ci wiele o ich intencjach.
• 10: nie więcej niż dziesięć minut na jedno zadanie, zanim je zmienisz, czy to przez nowe ograniczenie, czy nowe zadanie. Niektórzy trenerzy przejdą dalej wcześniej.
• 30: nie więcej niż trzydzieści sekund na wyjaśnienie zadania i rozpoczęcie gry. Nazwij je, powiedz, której zasady dotyczy, jak się zaczyna i jak się punktuje.

Pierwsza książka Alexa stawia poprzeczkę jeszcze niżej. W rozdziale 8 Transforming Basketball każde zadanie ma kilka podpowiedzi, których trener może użyć, by je wprowadzić bez jawnego instruowania, a trenerzy dostają wyzwanie, by zaczynać każde zadanie w 20 sekund lub krócej, żeby jak najlepiej wykorzystać czas zaangażowania w zadanie. Niektóre szczegóły można w ogóle pominąć w wyjaśnieniu. Własna rada Alexa z książki brzmi: przestań tłumaczyć rotacje, chyba że używasz serii, w których zawodnicy zostają w jednej roli przez ustalony czas.

Zawodnicy nie powinni też potrzebować gwizdka, żeby zacząć akcję. W EP174 MacKay powiedział, że używa gwizdka tylko tak, jak robiłby to sędzia. „Ja zatrzymam zadanie, nie wy”, mówi zawodnikom, a dopóki tego nie zrobi, grają dalej w to, co wydarzyłoby się w prawdziwym meczu, czy to wprowadzenie piłki z autu i wyprowadzenie, zbiórka, czy druga strona boiska.

Obserwuj, zanim zareagujesz

Gdy gra już trwa, zadanie trenera się zmienia. Transcending Basketball prosi trenerów, by przed zadaniem dawali jak najmniej informacji, obserwowali, co się pojawia, i dopiero wtedy decydowali o interwencji, czy to będzie feedback, czy zmiana ograniczenia. Książka przyznaje, że to trudne, bo inni w hali mogą oceniać trenera za to, jak chaotycznie to wygląda.

Ramy TLC MacKaya pomagają z góry zdecydować, jak bardzo będziesz ingerować:

George Vaz używa TLC zarówno do dawkowania obciążenia, jak i do feedbacku: w dzień o niskim stresie może wprowadzić do zadania więcej nauczania. MacKay łączy je z „ICE check” dotyczącym intensywności, koncentracji i energii. W EP174 opisał, jak w trakcie zadania robi krok w tył, żeby zapytać, jak zawodnicy się samoorganizują, jak sobie radzą fizycznie i czy ich koncentracja i energia są tam, gdzie powinny, a potem decyduje, czy interweniować, czy pozwolić im to rozwiązać.

Dawaj feedback grupowy w przerwach

Feedback grupowy ma w prezentacji własny nagłówek. Książka opisuje krótkie omówienia MacKaya w trakcie i na końcu treningu: pytanie z więcej niż jedną odpowiedzią, na przykład „Nad jakimi zasadami gry naszym zdaniem musimy popracować przed następnym meczem?”, zadane drużynie, z kilkoma sekundami na zastanowienie albo 30 sekundami w parach, zanim zawodnicy się podzielą odpowiedziami. Stosowane w przerwach w intensywnym fragmencie, takie omówienie buduje wspólny język drużyny bez kosztu w czasie gry.

Ostrzeżenie MacKaya z EP174 dotyczy pytania, które zadaje każdy trener. „Wszyscy rozumieją?”, a po nim „Tak, trenerze” nie sprawdza zrozumienia. Jego słowami: „To jest uległość”. Zadawaj pytania, na które nie znasz odpowiedzi.

Załóżmy, że twoja drużyna wciąż traci przewagę po wejściu i wypuszczeniu piłki na zewnątrz. Zanim sięgniesz po ćwiczenie 3 na 0 z wejściem i wypuszczeniem, zaplanuj taką grę jak ta.

Zawodnicy mogą pracować nad różnymi rzeczami w tej samej grze. Zawodnik z piłką może ćwiczyć rozpoznawanie pomocy, zawodnik przyjmujący piłkę decyzję w zero sekund, a trzeci zawodnik poruszanie się tak, żeby jeden obrońca nie upilnował dwóch. Nie wszyscy potrzebują identycznych warunków, by pracować nad tą samą zasadą zespołową. Zmieniaj pozycje startowe albo zasady obrony dla poszczególnych zawodników.

Nasz przykładowy plan dla U12 opiera się na tym samym myśleniu w całym treningu: rzuty w duchu uczenia różnicowego i Berek z tarczą na start, potem 1 na 1 z różnych pozycji startowych, zmieniające się przewagi, serie Domino 3 na 2 po 1 minucie z zegarem 8 sekund oraz szersza gra. Przykładowy plan nie określa czasu co do minuty. Omawia go poradnik planu treningu U12.

„10” w zasadzie 3, 10 i 30 to maksimum, po którym coś zmieniasz, a nie powód, żeby porzucać grę, która działa. Jeśli zawodnicy zaczynają wychwytywać afordancje, wokół których zaprojektowałeś grę, pozwól jej trwać i dostosuj ograniczenie. Transcending Basketball mówi bez ogródek o planach, które krępują trenerów:

Wersja George'a Vaza dla trenerów młodzieżowych: bądź elastyczny i zostań przy grze dłużej, jeśli zawodnicy się w niej uczą, nawet jeśli kosztem będzie kolejna gra. Tak samo przejdź dalej, jeśli gra nie działa. Jeśli gra o ataku przeciw obronie strefowej, która miała rozwiązać wszystkie twoje problemy, okazała się niewypałem, przejdź dalej, a dlaczego tak się stało, ustal po treningu.

Plan nie musi też budować drogi od małych gier do pełnej gry. MacKay opowiedział George'owi Vazowi, jak zapytano go, dlaczego zaczął trening od 5 na 5: „bo właśnie tam rozgrywa się mecz. Musiałem zobaczyć, jak się samoorganizują”. Jeśli zawodnicy dają radę, wprowadza ograniczenia do 5 na 5. Jeśli nie, wraca do mniejszej gry. Nasz poradnik projektowania treningu opisuje, jak wybierać formaty.

Do tego samego ćwiczenia możesz też wracać przez kilka treningów. Zmiana pozycji startowych albo krycia daje zawodnikom powtarzanie bez powtarzania (ten sam problem, za każdym razem rozwiązywany nieco inaczej), a nikt nie musi uczyć się nowego zestawu zasad. Nie działa natomiast prowadzenie go bez zmian. Gdy zawodnicy coraz lepiej czytają grę, ćwiczenie musi stawać się bardziej złożone razem z nimi:

Ten sam rozdział zapożycza od Jacobsa i Michaelsa określenie roli trenera: projektant uczenia, ktoś, kto decyduje, na jakie afordancje zawodnicy muszą być wystawieni, i projektuje trening wokół nich. To, jakie ćwiczenia wybierzesz, zależy od twoich zawodników, twoich zasad gry, momentu w sezonie, liczby rozegranych meczów i tego, czy to dzień niskiego, umiarkowanego czy wysokiego stresu. Właśnie dlatego typ treningu znajduje się blisko początku szablonu planu powyżej.

W Transcending Basketball cytowani są Alan Keane i Simon Turner z MVMT Sports, którzy zalecają proces „plan, działanie, przegląd” i zwracają uwagę, że trenerzy poświęcają ogromne ilości czasu na planowanie i prowadzenie treningów, ale rzadko poświęcają choćby chwilę na zastanowienie się, jak te treningi poszły. Alex zaliczył do tego grona także siebie, gdy razem ze sztabem College Prep Italy robił podsumowanie w EP3.

Robienie notatek i prowadzenie dziennika też mają swój osobny slajd, a przykładem jest MacKay. „Jestem zapalonym pamiętnikarzem”, powiedział w EP174, mając na myśli, że ciągle prowadzi dziennik, bo właśnie w pisaniu dokonuje refleksji. Przegląd nie musi być długi. Zapisz, jakiego ograniczenia użyłeś i jak zareagowali zawodnicy, na tyle konkretnie, żeby wpłynęło to na następny plan:

„Cofnięcie wracającego obrońcy dalej dało zawodnikowi przyjmującemu piłkę czas na atak, ale zawodnicy po słabej stronie nadal stali tak, że jeden obrońca mógł pilnować obu.”

Taka notatka daje następnemu treningowi punkt skupienia. Zostawiasz ćwiczenie i zmieniasz warunki dotyczące ustawienia zamiast je zastępować, bo zespół już w nie grał. A kiedy twoja prognoza była błędna, jak mówi Vaz o swoich czasem, notatka podpowiada ci dlaczego.

Plany dla konkretnych grup wiekowych znajdziesz w naszych planach treningów U10, U12 i U14, a pierwsze dziesięć minut omawia nasz poradnik gier rozgrzewkowych.