Basketbaltraining plannen

Sommige coaches die Mike MacKay een training zien geven, vragen hem waar zijn trainingsplan is. MacKay, voorheen bij Canada Basketball en de coach die Alex Sarama zijn grootste mentor noemt, wijst naar zijn hoofd. Op het Transforming camp in Roseto in 2026 vertelde hij George Vaz in EP174 wat die coaches niet kunnen zien.

Hij voegde er net zo snel aan toe dat een beginnende coach alles wel moet opschrijven. Hij kan het plan in zijn hoofd aanpassen aan wat de zaal hem biedt, omdat hij dit al zo lang doet. Op papier of in je hoofd: het denkwerk achter het plan telt. Net zo belangrijk is dat je klaar bent om van koers te veranderen als spelers je iets laten zien wat je niet verwachtte.

Alex' presentatie over trainingsplanning verdeelt het werk in drie delen: het denkwerk voor de training, de uitvoering tijdens de training en de evaluatie erna. Bij Transforming Basketball plannen we op dezelfde manier.

Kies je leeftijdsgroep, doe de voorbeeldtraining en pas hem daarna aan op wat je spelers je laten zien. Het denkwerk achter elke aanpassing staat in de rest van deze gids.

• U10: het U10 basketbal trainingsplan, spelen van begin tot eind, met zoveel baskets als je kunt vinden en een bal voor elk kind.
• U12: het U12 basketbal trainingsplan schrijft Practice 1 van onze U12 plannen volledig uit. De andere plannen staan in de U12 X20 Practice Plan Bundle.
• U14: het U14 basketbal trainingsplan schrijft Plan #1 van onze U14 plannen uit, gebouwd op shot selection en gets. De rest staat in de U14 X20 Practice Plan Bundle.
• U16 en U18: twintig plannen voor elke leeftijdsgroep in de U16 X20 Practice Plan Bundle en de U18 X20 Practice Plan Bundle.
• Camps en tryouts: Youth Camp Practice Plans, Varsity Camp Practice Plans en de Tryout Practice Plan Bundle.
• Gratis: Mike MacKays trainingsplan, een compleet trainingsplan om met je eigen plan te vergelijken.

Begin bij de rate limiters van je spelers

Schieten, passen en afwerken zijn prima kopjes voor een plan, maar ze beschrijven niet de affordances waar spelers mee te maken krijgen: de openingen die de verdediging geeft of afneemt. Afwerken tegen een verdediger die van achteren terugkomt is een ander probleem dan afwerken over een verdediger die de ring al beschermt. Begin dus bij wat je in wedstrijden hebt gezien. Als je team na een drive and kick een voordeel verliest, vraag dan waarom voordat je naar nog een passoefening grijpt:

• Houdt de ontvanger de bal vast?
• Komt de pass buiten zijn shooting pocket aan?
• Staan teamgenoten zo dat één verdediger er twee kan dekken?

Elk antwoord wijst naar een andere activiteit. Een temporary advantage game legt de nadruk op zero seconds (beslissen om te schieten, te driven of te passen op het moment dat de bal aankomt) en op spacing. Een passing constraint legt de nadruk op de vraag of de ontvanger de bal meteen kan gebruiken. Wat een speler of team ook afremt, noemen wij een rate limiter, en dat is een beter startpunt voor een plan dan een vaardigheidscategorie.

Tim Dather, toen assistent-coach bij de LA Clippers, gaf hetzelfde advies toen George Vaz hem in EP141 om één tip vroeg. Voor elk onderdeel bepaalt hij wat de intentie ervan is. Als een spel waarvan hij dacht dat het perfect was die intentie niet oplevert, ziet hij dat en kan hij een constraint ter plekke aanpassen, “oh, we hebben nog één dribbel nodig”, in plaats van het door te laten lopen.

Schrijf op wat je gaat doen, zeggen en laten zien

In zijn deel van Alex' boek Transcending Basketball beschrijft Mike MacKay plannen als metacognitie, nadenken over je eigen denken, en geeft hij twee vragen om je planning omheen op te bouwen: wat gaat de coach doen, zeggen en laten zien, en wat verwacht de coach dat de spelers doen, zeggen en laten zien?

Zijn Do-voorbeeld is een 3-tegen-3 transitiespel dat begint met spelers die willekeurig door de verf bewegen terwijl de coach schiet of een slechte pass geeft. Voor het eerste balbezit heeft de coach al bepaald waar hij staat om veilig uit de weg te zijn, wat er gebeurt als het schot erin gaat, hoe het balbezit wordt bepaald en op welk gedrag hij let. Bij transition offense kan dat één getal zijn: hoeveel aanvallers hun tegenstander verslaan in de eerste drie stappen.

Show is het onderdeel dat de meeste plannen weglaten. MacKay schrijft Jill Payne de vraag toe wat de coach wil dat zijn houding, stemtoon, gezichtsuitdrukking, ademhaling en beweging zijn, omdat de reactie van een coach op één fout de toon voor de hele training kan zetten.

Wat er op papier komt

George Vaz deelt het sjabloon dat hij met zijn teams aan de MVP Academy in Portugal gebruikte in how to plan your youth basketball practices. Het ligt dicht bij het format van onze jeugdtrainingsplan-bundels. Samen met de organisatorische details die elk spel nodig heeft, bevat een plan:

Vaz is open over de kolom “hoe spelers zullen reageren”: “Soms werkt het; soms zit ik er helemaal naast.” Als je de voorspelling opschrijft, heb je na de training iets om te controleren, wat een lijst met oefennamen je niet geeft.

De rij over organisatie is belangrijker dan ze lijkt. Met 12 spelers en één basket geeft een spel met drie teams zoals Defensive Shutdown je een rotatie die al vaststaat. Met meerdere baskets kunnen kleinere groepen tegelijk spelen. Bepaal wie er als volgende inkomt en hoe elk balbezit herstart, want die details bepalen hoeveel van de training spelers daadwerkelijk spelen. Onze gids over trainen met één basket gaat hier verder op in.

Plan voor time on task

“Frantic pace” is een van de kopjes in Alex' planningspresentatie. Transcending Basketball definieert time on task als hoeveel van de training spelers actief zijn in plaats van te wachten of naar instructies te luisteren, en noemt de gebruikelijke boosdoeners: straffen, alle spelers bij bepaalde oefeningen op één basket houden en te veel feedback en instructie.

“Knowledge of” is de term van het boek voor iets kunnen doen in het spel, in tegenstelling tot “knowledge about”, wat spelers krijgen doordat ze iets verteld wordt. Het boek leent hier een idee uit videogame design: in een goed spel wachten spelers heel weinig en spelen ze binnen enkele seconden weer als ze een fout maken. In veel trainingen volgt op een fout een preek.

Zet ze in 30 seconden in beweging

“Get them going in 30” is een ander kopje uit dezelfde presentatie en komt uit een kader dat Mike MacKay in het boek beschrijft voor het starten van Small-Sided Games: 3, 10 en 30.

• 3: niet meer dan drie nadrukpunten, meestal gekoppeld aan je spelprincipes. Je hebt er niet altijd een nodig. Spelers zonder instructie opstellen en kijken hoe ze spelen, vertelt je veel over hun intenties.
• 10: niet meer dan tien minuten aan een activiteit voordat je hem verandert, met een nieuwe constraint of een nieuwe activiteit. Sommige coaches gaan eerder door.
• 30: niet meer dan dertig seconden om de activiteit uit te leggen en spelers op gang te brengen. Noem hem bij naam, zeg over welk principe het gaat, hoe hij begint en hoe er gescoord wordt.

Alex' eerste boek legt de lat nog lager. In hoofdstuk 8 van Transforming Basketball krijgt elke activiteit een paar prompts waarmee de coach hem kan introduceren zonder openlijk instructief te zijn, en coaches worden uitgedaagd elke activiteit in 20 seconden of minder te starten om het meeste uit time on task te halen. Sommige details kun je helemaal uit de uitleg laten. Alex' eigen advies in het boek is om te stoppen met het uitleggen van rotaties, tenzij je bursts gebruikt, waarbij spelers een vaste tijd in één rol blijven.

Spelers zouden ook geen fluitje nodig moeten hebben om een balbezit te starten. In EP174 zei MacKay dat hij het fluitje alleen gebruikt zoals een scheidsrechter dat zou doen. “Ik stop de activiteit, niet jullie”, zegt hij tegen spelers, en tot hij dat doet, spelen ze door in wat er in een echte wedstrijd zou gebeuren, of dat nu een inbound en outlet is, de rebound of het andere eind van het veld.

Observeer voordat je ingrijpt

Zodra een spel loopt, verandert je taak. Transcending Basketball vraagt coaches om zo min mogelijk informatie te geven voor een activiteit, te kijken wat er ontstaat en pas dan te beslissen over een ingreep, of dat nu feedback is of een aanpassing van de constraint. Het boek geeft toe dat dat moeilijk is, omdat anderen in de zaal de coach kunnen beoordelen op hoe rommelig het eruitziet.

MacKays TLC-kader helpt je vooraf te bepalen hoeveel je ingrijpt:

George Vaz gebruikt TLC voor belasting en voor feedback: op een dag met lage belasting legt hij misschien meer teaching in een activiteit. MacKay combineert het met een “ICE check” op intensiteit, concentratie en energie. In EP174 beschreef hij hoe hij midden in een activiteit een stap terug doet om te vragen hoe spelers zich zelf organiseren, hoe het fysiek met ze gaat en of hun concentratie en energie zijn waar ze moeten zijn, en dan beslist of hij ingrijpt of ze het zelf laat oplossen.

Geef groepsfeedback tijdens de pauzes

Groepsfeedback is in de presentatie een eigen kopje. Het boek beschrijft MacKays korte debriefs tijdens en aan het eind van de training: een vraag met meer dan één antwoord, zoals “Welke spelprincipes moeten we volgens jullie verbeteren voor onze volgende wedstrijd?”, aan het team gesteld, met een paar seconden bedenktijd of 30 seconden in tweetallen voordat spelers delen. Tijdens pauzes in een intensieve periode bouwt een debrief de gedeelde taal van het team op zonder speeltijd te kosten.

MacKays waarschuwing in EP174 gaat over de vraag die elke coach stelt. “Begrijpt iedereen het?” gevolgd door “Ja, coach” controleert niet of iemand het begrijpt. In zijn woorden: “Dat is compliance.” Stel vragen waarop je het antwoord niet weet.

Stel dat je team na een drive and kick steeds het voordeel verliest. Voordat je naar een 3-on-0 drive-and-kick-oefening grijpt, plan je een spel als dit.

Spelers kunnen in hetzelfde spel aan verschillende dingen werken. De ballhandler werkt misschien aan het herkennen van help, de ontvanger aan een zero-seconds-beslissing en een derde speler aan bewegen zodat één verdediger er niet twee kan dekken. Ze hebben niet allemaal identieke omstandigheden nodig om aan hetzelfde teamprincipe te werken. Verander startposities of verdedigingsregels voor individuele spelers.

Ons U12 voorbeeldplan volgt hetzelfde denken over een hele training: differential-learning shooting en Shield Tag om te starten, dan 1-on-1 vanuit verschillende starts, wisselende voordelen, 3-on-2 dominoes bursts met bursts van een minuut en een klok van acht seconden, en bredere spelvormen. Het voorbeeld legt geen tijden per minuut vast. De U12 trainingsplan-gids loopt er stap voor stap doorheen.

De “10” in 3, 10 en 30 is een maximum voordat je iets verandert, geen reden om een spel dat werkt los te laten. Als spelers de affordances oppikken waar je het spel omheen hebt ontworpen, laat het dan doorgaan en pas de constraint aan. Transcending Basketball is openhartig over plannen die coaches vastzetten:

George Vaz' versie voor jeugdcoaches: wees flexibel en blijf langer bij een spel als spelers erin leren, ook al kost het je een ander spel. Evengoed: ga door als het niet werkt. Als het zone-offense-spel dat al je problemen zou oplossen plat valt, ga dan door en zoek na de training uit waarom.

Een plan hoeft ook niet op te bouwen van kleine spelen naar het volledige spel. MacKay vertelde George Vaz dat hem werd gevraagd waarom hij een training met 5-tegen-5 begon: “omdat daar het spel wordt gespeeld. Ik moest zien hoe ze zichzelf organiseren.” Als spelers het aankunnen, beperkt hij het 5-on-5 met constraints. Als ze het niet aankunnen, gaat hij terug naar een kleiner spel. Onze gids over trainingsontwerp behandelt hoe je formats kiest.

Je kunt ook over meerdere trainingen terugkomen op dezelfde activiteit. Door de startposities of de verdedigingscoverage te veranderen, krijgen spelers herhaling zonder herhaling (hetzelfde probleem, elke keer net anders opgelost), en niemand hoeft nieuwe regels te leren. Wat niet werkt, is hem ongewijzigd laten draaien. Naarmate spelers beter worden in het lezen van het spel, moet de activiteit met hen mee complexer worden:

Hetzelfde hoofdstuk leent van Jacobs en Michaels een term voor de rol van de coach: een learning designer, iemand die beslist aan welke affordances spelers blootgesteld moeten worden en de training daaromheen ontwerpt. Welke activiteiten je kiest, hangt af van je spelers, je spelprincipes, het punt in het seizoen, hoeveel wedstrijden je hebt gespeeld en of het een dag met lage, matige of hoge belasting is. Dat laatste is waarom het trainingstype bovenaan in het sjabloon hierboven staat.

Transcending Basketball citeert Alan Keane en Simon Turner van MVMT Sports, die een “plan-do-review”-proces bepleiten en erop wijzen dat coaches enorm veel tijd besteden aan het plannen en uitvoeren van trainingen, maar zelden tijd aan nadenken over hoe het ging. Alex nam zichzelf daarin mee toen hij met zijn College Prep Italy staf terugkeek in EP3.

Notities maken en journaling krijgen ook een eigen dia, en MacKay is het voorbeeld. “Ik ben een enorme journaler”, zei hij in EP174, wat betekent dat hij voortdurend een dagboek bijhoudt, omdat hij al schrijvend reflecteert. De evaluatie hoeft niet lang te zijn. Schrijf op welke constraint je gebruikte en hoe spelers reageerden, specifiek genoeg om het volgende plan vorm te geven:

“De terugkomende verdediger verder naar achteren zetten gaf de ontvanger tijd om aan te vallen, maar de weak-side spelers stonden nog steeds waar één verdediger beide kon dekken.”

Die notitie geeft de volgende training een focus. Je houdt de activiteit en past de spacing-omstandigheden aan in plaats van haar te vervangen, omdat het team hem al heeft gespeeld. En als je voorspelling fout was, zoals Vaz zegt dat de zijne soms is, vertelt de notitie je waarom.

Voor leeftijdsspecifieke plannen zie onze trainingsplannen voor U10, U12 en U14, en voor de eerste tien minuten onze gids over warming-upspelen.