Conceptual offense

W EP7 podcastu Alex Sarama opisał coś, co widzi na klinikach na całym świecie. Ustawia grę z przewagą, 3 na 2, a zawodnicy zaczynają podawać i ścinać. Na jednej sesji trenerzy stojący przy linii dołączyli do nich, krzycząc „podaj i ścinaj, podaj i ścinaj” do zawodników, którzy już mieli przewagę liczebną.

Właśnie to ma naprawić Conceptual Offense. Zawodnicy uczą się tworzyć przewagę, nie pozwalać obronie wrócić do sytuacji neutralnej i kończyć akcję dobrym rzutem, a krycie obrony czytają po to, by zdecydować, co dalej.

Słowniczek Transcending Basketball definiuje ją jako atak o podstawowej strukturze, zbudowany z pewnej kombinacji tempa, spójnych szablonów ustawienia, triggerów i rozwiązań na krycie. Ta struktura istnieje po to, by zawodnicy sami tworzyli i rozszerzali przewagę.

Transforming Basketball streszcza to założenie jako pomaganie zawodnikom w odkryciu, „jak grać, a nie co grać”. Rozdział o zasadach gry buduje atak z czterech elementów, a poniższe kroki za nimi podążają: przejście i spacing, triggery, rozwiązania na krycie oraz domino i dobór rzutów. Każdy z nich jest sformułowany jako pytanie, na które sztab odpowiada dla własnej drużyny. Jaki jest nasz zamiar w chwili przejęcia piłki? W jakie triggery wchodzimy, jeśli przejście nic nam nie daje? Które rozwiązania na krycie uruchamiają domino? Jakie rzuty cenimy?

Co więc mówi zawodnikowi, co robić dalej? W ataku „podaj i ścinaj” to podanie mówi zawodnikowi, żeby ściął, i ten sam ruch pojawia się niezależnie od tego, czy pomaga. W Conceptual Offense zawodnicy reagują na afordancje, które daje obrona. Afordancja to możliwość działania, która może pojawić się i zniknąć w ułamku sekundy. Cięcie może ukarać obrońcę, który zostawia lukę, a utrzymanie przestrzeni może zostawić koledze miejsce do wejścia.

Książka porównuje ataki schematyczne do testu z gorylem z Harvardu, w którym widzowie liczący podania między graczami w białych koszulkach często nie zauważają osoby w stroju goryla przechodzącej przez środek ekranu. Zawodnicy zajęci odtwarzaniem schematu mogą nie zauważyć obrońcy, który właśnie zostawił ich kolegę wolnego.

Porównanie George’a Vaza, read and react kontra Conceptual Offense, wchodzi w szczegóły, a recenzja read and react w koszykówce młodzieżowej autorstwa Alexa to dłuższa wersja jego argumentacji.

Nie wprowadzasz wszystkich akcji naraz. Zacznij od doboru rzutów, domina i jednego triggera, który pasuje do twoich zawodników, a potem rozbudowuj atak. W tej kolejności my byśmy go budowali.

1. Zdecyduj, jakie rzuty chcesz tworzyć

Każda sekwencja domina powinna kończyć się dobrym rzutem, więc najpierw go zdefiniuj. Użyj ROB Mike’a MacKaya: w zasięgu, otwarty i w równowadze. Albo użyj medali: złoto to wykończenie pod koszem lub rzut wolny, srebro to rzut za trzy z podania, brąz to dwójka nie spod kosza lub trójka po kozle. Priorytetem są wykończenia pod koszem i otwarte rzuty z podania w zasięgu każdego zawodnika. U młodszych zawodników może to oznaczać krótszy rzut zamiast trójki.

W EP30 Alex nazwał medale bardzo wpływowym ograniczeniem zadaniowym. Gdy jego zawodnicy zrozumieli, że nie mogą się ratować floaterem ani rzutem ze średniego dystansu, znacznie lepiej znajdowali drogi do kosza, a ich rzut za trzy się poprawił, bo program go cenił. Nasz artykuł o doborze rzutów omawia to głębiej.

Transforming Basketball przekonuje na przykładzie wyścigu do 100 punktów. Zawodnik rzucający dwójki ze średniego dystansu ze skutecznością 50% potrzebuje do tego 50 rzutów. Zawodnik rzucający trójki ze słabą skutecznością 30% potrzebuje 33. Dla drużyn młodzieżowych książka poleca przed pierwszym treningiem analogię ze sklepem z iPhone’ami Zico Coronela: jesteś w sklepie 24 sekundy, pracownicy cały czas podają ci inny telefon, od pękniętego iPhone’a 5 po najnowszego Pro Maxa, i za każdym razem możesz go oddać albo wyjść. Które telefony chcesz? Rozmowa, która potem następuje, układa rzuty drużyny w rankingu: rzuty wolne, otwarte wykończenia i rzuty z narożnika za trzy z podania są na górze, a mocno kryty floater ląduje na dole razem z pękniętym ekranem.

2. Graj z przewagą: domino

Przewagą może być 2 na 1, obrońca wracający po doskoku albo matchup, który twój zawodnik może zaatakować. Grę z taką przewagą nazywamy domino, analogią, którą Transcending Basketball przypisuje Rossowi McMainsowi. Trzy zasady utrzymują przewagę przy życiu:

• Zero sekund. Rzuć, podaj albo wejdź, zanim obrona się pozbiera. Trzymanie piłki daje obrońcom czas, by wrócić do sytuacji neutralnej.
• 1 nie upilnuje 2. Znajdź przestrzeń, w której jeden obrońca nie upilnuje ciebie i kolegi. Może to oznaczać drift, lift albo cięcie.
• Podłoga to lawa. Po wejściu lub cięciu szybko wróć na wolną przestrzeń, żeby kolega mógł zaatakować strefę podkoszową.

Kiedy drive ściąga pomoc, zawodnicy bez piłki dają rozgrywającemu opcje. Przy drive środkiem zawodnik z rogu może wbiec za plecami pomagającego obrońcy pod kosz (corner cut). Gdy obrona mocno pomaga przy nail, jeden z kolegów przesuwa się na opuszczony róg (cut and slide), a zawodnik z piłką może skończyć akcję, znaleźć wbiegającego lub podać do rogu. To opcje oparte na szablonach ustawienia i mocnych stronach twoich zawodników, a nie automatyzmy.

Zawodnicy nie muszą uczyć się tych terminów przed grą. Transforming Basketball proponuje, by pozwolić zachowaniom pojawić się w grze z przewagą, takiej jak Domino 3 na 2 w Seriach, a potem za pomocą pytań lub wideo opisać to, co zadziałało, językiem trzech zasad. Książka zwraca też uwagę, że najlepsza akcja w stylu domino to niekoniecznie długi łańcuch dodatkowych podań. Jedno podanie, po którym pada rzut o wysokiej wartości, liczy się tak samo.

3. Szukaj przewagi, zanim obrona się ustawi

Najłatwiej znaleźć przewagę w tranzycji, dlatego Alex chce, żeby drużyny młodzieżowe grały szybko. Po zbiórce zawodnik z piłką może ją poprowadzić lub podać do przodu. Koledzy sprintują, by stworzyć przestrzeń na kolejną decyzję. Zajęcie rogu i skrzydła po tej samej stronie tworzy two side: dwóch odbiorców, których obrona musi uwzględnić. Jeśli obrona przesunie się w stronę piłki, skip na tę stronę może uruchomić domino. Jeśli przewaga się nie pojawi, przejdź płynnie do triggera z miejsc, w których zawodnicy się znaleźli. Nie trzeba zatrzymywać gry i ustawiać wszystkich na wyznaczonych pozycjach startowych.

4. Brak przewagi? Użyj triggera

Trigger to akcja, która powoduje upadek pierwszego klocka domina. Zacznij od akcji pasujących do twoich zawodników, a potem opracuj rozwiązania na krycie dla sposobu, w jaki obrona ich pilnuje.

• 1 na 1. Rozciągnij boisko i zaatakuj wybrane krycie. W drużynie U12 może to być główny trigger.
• Pick and roll. Ta akcja daje różne możliwości przeciwko różnym rodzajom krycia. Pocket pass przeciwko show może stworzyć sytuację 4 na 3.
• Get lub handoff. Podaj do kolegi i pobiegnij za swoim podaniem do handoffu. Keep albo pitch-and-slip dają atakowi inne sposoby na zaatakowanie obrony.

Rozgrywaj triggery z ustawień, które wszyscy znają, żeby każdy wiedział, gdzie skończy. Transforming używa czterech ustawień przy pick and rollu (rub, side, clear i angle), opisanych w tekście ustawienia przy pick and rollu, które powinien znać każdy trener. W artykule Alexa o wprowadzaniu triggerów poleca on jednosylabowe nazwy („get”, „rub”, „side”, „wide”) i regułę: gdy atak jest w sytuacji neutralnej w ustawionej grze w połowie boiska, ma trzy sekundy na rozegranie triggera, w przeciwnym razie jest strata. Przekonuje też, że lepiej mieć mniej triggerów, ale opanowanych dogłębnie:

5. Daj zawodnikom odpowiedź na każde krycie

Zawodnicy muszą też czytać krycie, czyli sposób, w jaki obrona pilnuje triggera. Podstawowe rodzaje krycia pick and rolla to drop, under, down, switch, show i blitz, a atak powinien mieć odpowiedź na każde z nich, z jasno określonymi rozwiązaniami na krycie. Trzy przykłady:

• Reject. Jeśli obrona zabiera stronę zasłony i otwiera drogę w drugą stronę, rozgrywający może odrzucić zasłonę i zaatakować tę drogę. Zawodnik korzysta z afordancji, a nie odrzuca zasłony na komendę.
• Short roll. Przeciwko show lub blitz zawodnik stawiający zasłonę może stać się odbiorcą za dwoma obrońcami. Kolejna decyzja zależy od tego, skąd przychodzi pomoc.
• Read the tag. Jeśli obrońca bez piłki pomaga na rolującego, wolny staje się inny zawodnik. Bez tej pomocy podanie do rolującego może być otwarte.

To możliwości, a nie reguły, a Transcending Basketball ostrzega przed zamienianiem rozwiązań na krycie w system „jeśli X, to Y”, ponieważ żadne dwie akcje przeciwko temu samemu kryciu nie są nigdy takie same. George Vaz mówi to samo z drugiej strony: mniej ważne jest, jakie triggery wybierzesz, a bardziej to, jak dobrze twoja drużyna zna rozwiązania na krycie, które z nich wynikają. Pełny opis, krycie po kryciu, znajdziesz w naszym poradniku o pick and rollu.

6. Używaj zagrywek, ale rób to dobrze

Conceptual Offense nadal może korzystać z zagrywek. W EP169 Alex powiedział, że istnieje błędne przekonanie, jakoby zagrywki były złe. Mieszczą się w Conceptual Offense przy stałych fragmentach gry i w wolniejszych momentach, bo wciąż trzeba rozmontować obronę w połowie boiska. Zmienia się to, jak się je rozgrywa.

Zagrywki zawodzą, gdy drużyna rozgrywa je tylko po to, by dojść do końca. Jeśli zawodnicy nie stwarzają zagrożenia we wczesnych akcjach, obrona ich nie szanuje, a zagrywka dociera do ostatniej opcji, gdy zegar już ucieka. W EP30 Alex powiedział, że mówi zawodnikom: „Nie chcę, żebyście rozgrywali zagrywkę. Chcę, żebyście szukali afordancji, by zagrać poza scenariuszem”. Jeśli nie ma nic oczywistego, przechodzą do następnej części zagrywki i decydują ponownie.

Zico Coronel wyjaśnił w EP51, dlaczego czeka. W jednej ze swoich zawodowych drużyn nie wprowadził żadnej zagrywki aż do 21. treningu zespołu. Pierwsza akcja na żywo w dość złożonej zagrywce zakończyła się pick and rollem środkowym przeciwko show, short rollem i layupem po cięciu i slide'ie, bo zawodnicy już wtedy wiedzieli, jak grać pick and rolla środkowego. Zagrywka nauczyła ich tylko schematu, który ich do tego doprowadził. Artykuł Christophe'a Neya o wprowadzaniu Conceptual Offense opisuje taką samą zmianę na poziomie półzawodowym: zagrywki stały się szybkimi zagrywkami (quick hitters) i wejściem w triggery, a on przestał obsesyjnie szukać idealnego wejścia w akcję.

Conceptual Offense nie nauczysz na przejściach 5 na 0. Zawodnicy uczą się jej w grach w zmniejszonym składzie przeciwko obronie na żywo, z ograniczeniami, dzięki którym zasady gry mają znaczenie.

Ta gra i kolejne pochodzą z EP158, solowego odcinka o wprowadzaniu Conceptual Offense. Kilka innych ograniczeń z tego odcinka:

• Dwie szanse na stworzenie domino. Przy limicie czterech kozłów na stworzenie przewagi daj atakowi dwie próby; jeśli druga nie uruchomi domino, to strata. Dzięki temu zawodnicy nie kozłują cztery razy i nie podają tylko dlatego, że tak mówi zasada.
• Utrata domino to strata. Jeśli atak ma przewagę i ją straci, piłka przechodzi do rywali.
• Limit czasu zamiast kozłów. Jeśli nie chcesz, żeby zawodnicy liczyli kozły, daj im trzy sekundy na stworzenie domino albo na zagranie piłki dalej.
• Obsadź dunkera przy akcji solo. W grze 3 na 3 lub 4 na 4, w której głównym triggerem jest 1 na 1, pozycja dunkera po słabej stronie musi być obsadzona, gdy zawodnik atakuje, inaczej jest strata.

Dla drużyn tkwiących w starych nawykach Alex proponuje w EP7, by uznać „podaj i tnij” za stratę. Jasno mówi, że cięcie backdoor czy ghost cut to dobre rozwiązanie. Zakazuje natomiast wersji scenariuszowej, w której zawodnicy w większości przypadków podają i tną, bo taki jest schemat. Może minąć kilka treningów, zanim zawodnicy to załapią.

Przejście z ataku opartego na schematach jest na początku chaotyczne. EP158 opisuje typowe reakcje: zawodnicy czują się zagubieni, rodzice uważają, że trening wygląda na nieuporządkowany, a wszyscy przy linii chcą więcej struktury, bo struktura wygląda bezpiecznie. Propozycje z tego odcinka:

• Bądź przejrzysty od początku. Przygotuj dla zawodników i rodziców krótką prezentację o tym, jak drużyna będzie trenować, jak to będzie wyglądać i dlaczego, wraz z badaniami stojącymi za podejściem opartym na ograniczeniach.
• Wyjdź ludziom naprzeciw. Stosuj zasadę MAYA (najbardziej zaawansowane, a jednak akceptowalne). Jeden z członków społeczności Transforming zaczynał każde posiadanie od zagrywki; gdy tylko zagrywka się rozpadała, zawodnicy grali domino, a jeśli tracili przewagę, ponownie uruchamiali trigger z ustawień drużyny.

Jeśli system wyjdzie trochę „nieczysty”, to nic złego. Liczą się twoje zasady. Jak ujął to Alex w EP169, podejście oparte na ograniczeniach w ogóle nie jest systemem ataku:

Praktyczny wniosek Alexa z EP7 to dobry punkt wyjścia: zapisz swoje zasady gry w ataku i w obronie na jednej odręcznie zapisanej kartce, poszukaj analogii, które je ożywią (domino to jedna z nich), a na drugiej stronie wypisz gry w zmniejszonym składzie i ograniczenia, które mogą je wydobyć.