Trening koszykówki dzieci i młodzieży

Pewien trener młodzieży napisał do nas wiadomość, która podsumowuje najczęstszy zarzut wobec naszego sposobu trenowania. Podobały mu się te pomysły, ale jego zawodnicy nie potrafili jeszcze poprawnie rzucać, niektórzy używali obu rąk i nie wiedział, jak gry na żywo mają pomóc graczom, którzy nie mają umiejętności. Zakończył analogią:

Alex Sarama, założyciel Transforming Basketball, ciągle dostaje jakąś wersję tego pytania. Nagrał na ten temat cały odcinek podcastu (EP26), bo tak wielu trenerów pytało, jak te idee stosować w pracy z ośmiolatkami, którzy po raz pierwszy biorą do ręki piłkę. Jego odpowiedź zaczyna się od tego, jak ludzie się poruszają:

Dodał, że ich zdolność do działania na podstawie tego, co widzą, jest radykalnie inna, ale to nie znaczy, że uczą się w inny sposób, i nie uzasadnia to podejścia tradycyjnego. Zmienia się więc punkt wyzwania, czyli to, jak trudna jest dla nich gra. Potrzeba gry przeciwko żywemu obrońcy pozostaje taka sama.

Tradycyjna odpowiedź na pytanie trenera o maraton brzmi: najpierw podstawy. Czyli kozłowanie w miejscu, rzuty „na formę”, podania sprzed klatki piersiowej w kolumnach, a gra na żywo później. Transcending Basketball wymienia to wśród najczęstszych zarzutów wobec podejścia opartego na ograniczeniach („Najpierw opanujcie podstawy, a kreatywność rozwiniemy później”) i argumentuje przeciwko niemu.

Argument książki jest taki, że analogia „najpierw alfabet, potem słowa”, której używają trenerzy, nie pasuje do uczenia się ruchu w grze tak dynamicznej jak koszykówka, a kreatywność można rozwijać od samego początku, upraszczając zadanie zamiast je rozkładać na części. Książka zwraca też uwagę na ironię w kończeniu akcji: trenerzy ćwiczą tradycyjny najazd w rytmie 1-2 „właściwą” ręką, a po latach uczą kończenia przeciwną ręką i kreatywnych wykończeń jako „zaawansowanych zagrań”, choć mogły się pojawić od początku.

Czy więc po prostu wyrzucasz piłki na boisko? Nie. W tym samym artykule, w którym odpowiedział na pytanie o maraton, Alex napisał, że samo granie 5 na 5 albo ogólne 2 na 2 i 3 na 3 nie da początkującym wystarczająco wielu okazji do działania. Gry trzeba zaprojektować wokół czynników limitujących każdej grupy, czyli tego, co najbardziej hamuje ich grę.

W EP26 Alex nazwał dostosowanie sprzętu „najważniejszą manipulacją ograniczeniami, jaką możemy zrobić w tej grupie wiekowej” i powiedział, że pierwszym priorytetem programu młodzieżowego powinno być zebranie pieniędzy na mniejsze piłki, a następnie znalezienie niższych koszy.

Z piłką dla dorosłych i obręczą na wysokości 10 ft, jak pisze Transcending Basketball, wiele młodszych dzieci w ogóle nie jest w stanie wykorzystać okazji do podania lub rzutu na dystans, więc nigdy nie uczą się tych okazji dostrzegać. Mini-basket (w Europie koszykówka do lat 11) rozwiązuje to przepisami: wiele federacji wymaga krótszego boiska, mniejszej piłki, kosza na wysokości 8 ft i krótszej linii rzutów za trzy. Książka zauważa, że mimo wyników badań w koszykówce północnoamerykańskiej wdrożenie takich rozwiązań pozostaje ograniczone.

Sam Funnell, dyrektorka ds. rozwoju klubów i szkół w Franklin Basketball Association w Nowej Zelandii, opisała w EP27, jak to wygląda w jej hali: sześć dodatkowych koszy obniżonych do około 7 lub 8 ft, zależnie od grupy wiekowej, oraz piłki w rozmiarze 5. Zawodnikom, którym idzie dobrze na jednej wysokości, podnosi się obręcz, żeby przygotować ich do kolejnej grupy wiekowej.

Gdy nie ma niższych koszy, sposobem Alexa z EP26 było użycie mat podłogowych do oznaczenia bliższej linii rzutów za trzy. Powiedział, że różnica w rozstawieniu zawodników była natychmiastowa.

Jeśli chcesz mieć konkretne liczby, z którymi pójdziesz do swojego klubu lub ligi, A Constraints-Led Approach to Coaching Basketball przedstawia poniższe modyfikacje. Niektórych nie da się wprowadzić w twojej hali albo przy lokalnych przepisach, ale każda, którą możesz zrobić, pomaga.

Ta sama sekcja proponuje kilka zmian przepisów dla początkujących, tam gdzie lokalne regulaminy na to pozwalają: brak obrony strefowej od U8 do U14, zmienny zegar na akcję na treningu, nawet jeśli mecze go nie stosują, a dla U8 i młodszych krótkie gry 3 na 3 na połowie boiska, które dają wszystkim więcej kontaktów z piłką i pozwalają, by na jednym boisku aktywnych było jednocześnie 12 zawodników. Prosi też trenerów, żeby dbali o to, by każdy zawodnik dostawał sensowny czas na boisku.

Skalować można zarówno trening, jak i rywalizację. Transcending Basketball przekonuje, że przepisy rozgrywek młodzieżowych też są ograniczeniami: można grać 3 na 3 zamiast zawsze 5 na 5, żeby dać zawodnikom więcej okazji do działania. Książka wskazuje jeden przepis w szczególności. W Ameryce Północnej obrona strefowa jest powszechna już w młodym wieku, a dodatkowi obrońcy pod koszem odbierają wykończenia przy obręczy, popychając dzieci do rzutów z obwodu, które trudno trafiać bez dostosowanego sprzętu. W Europie, jak zauważa książka, obrona strefowa jest niemal powszechnie zakazana aż do grupy wiekowej do 16 lat.

Jeśli twoja liga dopuszcza obrony strefowe, a twoi zawodnicy nie potrafią jeszcze rzucać nad strefą, warto zgłosić to jako sprawę do decyzji na poziomie ligi. W międzyczasie podpowiada, co robić, nasz artykuł o tym, jak grać przeciwko strefie w koszykówce młodzieżowej.

Gdy sprzęt jest już dopasowany, głównym narzędziem trenera jest optymalny punkt wyzwania. Alex zapożycza tę ideę z modelu Guadagnoliego i Lee z 2004 roku: jeśli zadanie jest zbyt łatwe, trening wygląda dobrze, ale zawodnicy niewiele się uczą; jeśli jest zbyt trudne, jest tak samo. Dlatego manipulujesz ograniczeniami tak długo, aż wyzwanie będzie właściwe, dla całej drużyny albo dla jednego zawodnika.

Gdy gra jest zbyt trudna, pierwszy odruch to zabrać obrońcę i ćwiczyć umiejętność w układzie 1 na 0. Transcending Basketball nazywa to dekompozycją zadania: odbiera ona zawodnikom informacje potrzebne do podejmowania decyzji. Alternatywą jest upraszczanie zadania: zostawiasz grę i przeciwnika, ale ułatwiasz zadanie. Wystąpienie Alexa o początkujących grupuje te możliwości w następujący sposób:

Dwie z ulubionych gier Alexa na EP26 pochodzą od Francesca Rossiego, trenera, z którym pracował we Włoszech. W pierwszej trener krzyczy „cambio” (zmiana), a drużyna przy piłce musi ją odłożyć i przybić piątkę z trenerem, co tworzy przewagę liczebną, której nikt nie zaplanował. W drugiej, w grze w poprzek boiska, atak może zdecydować o zmianie kierunku po przekroczeniu połowy boiska i zdobywać punkty na kosz, którego przed chwilą bronił.

Przewaga na starcie

W grze 1 na 1, którą początkujący mogą wygrać, ustaw obrońcę obok atakującego i pozwól mu ruszyć dopiero wtedy, gdy atakujący zacznie kozłować. Aby ułatwić zadanie, ustaw obrońcę dalej z tyłu. Aby je utrudnić, zmniejsz przewagę na starcie. Obserwuj, czy atakujący wykorzystuje przewagę, żeby dojść do kosza, i ustalaj start indywidualnie dla poszczególnych zawodników, zamiast oczekiwać, że wszyscy odniosą sukces w tych samych warunkach.

Ulubiona wersja Alexa angażuje trenera. Przypisuje ją Mike'owi MacKayowi, który jego zdaniem dostał ją od Renato Pasquale: atak i obrona sprintują do trenera stojącego na skrzydle, a trener trzyma piłkę przy wewnętrznym biodrze dla ataku i unosi zewnętrzną rękę, do której obrońca musi przybić piątkę, zanim wróci do gry. Im dalej z tyłu ręka, tym większa przewaga na starcie, a trener może zmieniać ją dla każdego zawodnika, nie sprawiając, że ktokolwiek poczuje się inny.

Ograniczony obrońca

Jeśli przewaga na starcie nie wystarcza, ogranicz to, co może robić obrońca: jedna ręka albo zakaz skakania. Atak dostaje więcej szans na znalezienie rozwiązania, a obrońca nadal może się poruszać i wpływać na wynik, więc dziecko wciąż ma kogo czytać. Znoś ograniczenie, gdy zawodnicy poczują się pewniej, i obserwuj, jak zmienia się gra.

Transcending Basketball porządkuje ograniczenia obrońcy od najbardziej do najmniej zbliżonych do gry i zwraca uwagę, że nawet to najmniej zbliżone zachowuje ważną informację: to, gdzie jest obrońca, zmienia to, które zakończenie akcji zadziała.

Gry Sam Funnell z EP27 mają nazwy, które dzieci zapamiętują: Aligatory (przejdź z jednej linii bocznej na drugą obok obrońców w „rzece”), owce i wilki oraz Przystanek autobusowy. W Przystanku autobusowym zawodnicy pracują w parach. Obrońca próbuje ustawić klatkę piersiową przed zawodnikiem z piłką, co zatrzymuje autobus. Zawodnik z piłką może znaleźć sposób, żeby go minąć, albo podać do partnera, a partner musi się przemieszczać, żeby pozostać do dyspozycji, gdy obrońca się przesuwa.

Alex uznał, że metafora sprawia, iż gra jest „o wiele bardziej wyrazista” niż samo tłumaczenie. To samo podejście stosuje ze starszymi grupami: dla drużyn U12 i U14 w London Lions uczył obrony w przejściu jako średniowiecznego oblężenia, w którym bramkarz podnosi most zwodzony, a obrońca spowalnia taran.

Alex sam wyznacza tu granicę. Na EP27 powiedział, że nie uważa, by z dziećmi poniżej 7 i poniżej 10 lat dało się robić absolutnie wszystko z obrońcą, i że gra w rzucanie lub kozłowanie jest w tym wieku w porządku, o ile jest zmienna i nie jest instruowaniem. Przykładem jest Kozłuj do gwizdka Sam: zawodnicy swobodnie kozłują w przestrzeni, jeden gwizdek oznacza zatrzymanie jednotaktowe, dwa oznaczają dwa crossovery, trzy oznaczają wyścig z kolegą o zdobycie punktów na dowolnym koszu. Sam nie pokazuje im, jak to wszystko zrobić.

Sam (Samara) Funnell napisała też dla Transforming Basketball studium przypadku o swoim programie minikoszykówki, w którym dzieci nawet czteroletnie grają w koszykówkę po raz pierwszy. Jej gra w kończenie akcji działa bez przeciwnika: każdy zawodnik ma piłkę i startuje ze znacznika na podłodze, a potem ma limit czasu, żeby dokozłować do kosza i rzucić. Dodaj ograniczenie (zakończenie z dwóch nóg, z jednej nogi albo najpierw zmiana ręki lub kierunku), a gdy do tego samego kosza dociera od dwóch do czterech zawodników, część z nich robi zatrzymanie jednotaktowe i pivot, a inni zatrzymanie w kroku lub wybicie z jednej nogi. Nikt nie wspomina o rozglądaniu się; znajdują przestrzeń i okno do zakończenia akcji, bo muszą.

Gry w berka sprawdzają się w każdym wieku. Alex prowadził Berka z przeszkodami z grupą U11 na obozie: gońcy trzymają pachołki i przekazują je dalej, gdy kogoś złapią, a przeszkody na boisku dają uciekającym miejsca, w których mogą się schować. Po mniej więcej minucie podstawowej wersji gry pozwolił dzieciom wymyślać własne zasady. W artykule Reframing the Youth Basketball Experience napisał, że nigdy nie spotkał początkującego, który nie lubiłby gry w berka.

Plan treningu U10 pokazuje, jak włączyć te gry w trening.

Sam zwróciła w EP27 uwagę, że jej zawodnicy zwykle przychodzą prosto z sześciu godzin w szkolnej ławce. Jej zasady dotyczące uwagi są zabawowe: gdy trener mówi, piłki lądują między stopami zawodników („pingwiny”), a szybka runda „Trener mówi” wciąga z powrotem rozproszoną grupę. Dzieci będą pytać, czy już niedługo koniec albo czy to już przerwa na wodę.

Według Alexa w tym samym odcinku trenerom trudno to zaakceptować: trening z siedmiolatkami nigdy nie będzie wyglądał jak trening U18, na którym każdy słucha każdej instrukcji. Swoją zmianę podejścia opisuje w artykule o zmianie perspektywy. Kiedyś próbował kontrolować zawodników w wieku od 10 do 12 lat i pilnował, żeby zawsze słuchali i nie wygłupiali się. Kiedy zaczął się do tego dostosowywać i prowadzić zabawne gry, zawodnicy szybciej przybiegali na jego wołanie i uważniej słuchali, gdy tłumaczył zadania, bo chcieli jak najszybciej wrócić do gry.

Neil Houghton wprowadził w swoim klubie w Melbourne „filozofię jednego klubu” z powodu, który większość trenerów młodzieży dobrze zna. Jak wyjaśnił w EP89, co sezon zawodnicy dostawali nowego trenera z innym językiem i innymi pojęciami, więc co roku zaczynali od zera. Wspólny zestaw pojęć pozwala każdej grupie wiekowej budować na tym, co zrobiła poprzednia. Poniższa tabela zestawia punkty wyjścia z jego klubu z zasadami z naszych materiałów:

Domino w wierszach U12 i U14 to nasza nazwa utrzymywania przewagi podanie po podaniu, aż pojawi się dobry rzut. Niektóre akcje są pominięte celowo. W artykule o U10 Alex pisze, że zawodnicy w tym wieku są za młodzi na blast cuty, a zwłaszcza na podanie i cięcie: trudno im mieć dość siły, żeby czysto złapać i podać piłkę, więc robienie tego w ruchu jest jeszcze trudniejsze. Jego celem jest „lepsze, ale nie idealne” rozciągnięcie gry, co w tym wieku jest realistyczne.

Kluby często oddają najmłodsze zespoły najmniej doświadczonym trenerom, zakładając, że początkujących prowadzi się najłatwiej. Transcending Basketball twierdzi coś przeciwnego: uproszczenie zadania bez usuwania obrońców i partnerów, których zawodnicy czytają, wymaga umiejętności, zrozumienia zasad gry i wyczucia, co potrafi każde dziecko.

Alex mówi to samo o własnej karierze w EP26. Przez około dziesięć lat trenował początkujących, zawodowców i wszystkich pomiędzy (jest teraz głównym trenerem Portland Fire w WNBA) i przyznaje, że praca z początkującymi uczyniła go lepszym na każdym innym poziomie, bo zmusiła go do nauki obserwowania i manipulowania ograniczeniami.

Artykuł o początkujących kończy się wyzwaniem dla trenerów, którzy wciąż mają wątpliwości: spróbuj przez trzy tygodnie nie uczyć żadnych technik i nie używać ćwiczeń. Zapytaj zawodników, co o tym myślą, i obserwuj, jak się poruszają. Jeśli chodzi o same gry, zacznij od gier w zmniejszonym składzie i podejścia opartego na ograniczeniach.