Wskazówka dla trenera
Spacing to relacja między zawodnikami, obrońcami i wykorzystywalną przestrzenią. Jego wartość wynika z okazji, które tworzy: linii do penetracji, okna do podania albo czasu na rzut. Nie patrz tylko na to, gdzie stoją zawodnicy, ale zapytaj, jak ich ustawienie zmienia decyzje dostępne dla zawodnika z piłką.
Jak uczyć spacingu, gdy zawodnicy tłoczą się wokół piłki
Zacznij 3 na 3 na jednym koszu. Daj zawodnikowi z piłką przewagę na starcie, ustawiając jego obrońcę nieco z tyłu. Pozostali atakujący muszą zapewnić okno do podania, a obrona może pomagać i wracać na swojego zawodnika. Utrzymaj piłkę w grze po zbiórce, a potem zmień zawodnika rozpoczynającego z piłką i pozycje.
Skup się na jednej intencji: jeden obrońca nie może pilnować dwóch zawodników. Jeśli obrońca bez piłki może zatrzymać penetrację i wrócić do swojego zawodnika bez większego ruchu, przyjrzyj się odległości i kątowi między atakującymi. Zapytaj odbierającego, gdzie może się przemieścić, aby zawodnik z piłką mógł go zobaczyć i do niego dograć. To praktyczna adaptacja zasad spacingu i przewagi omawianych w odcinkach 7 i 30.
W przypadku młodszych zawodników utrzymuj miejsca odbioru w zasięgu ich możliwości podania i rzutu. Przesunięcie wszystkich za dorosłą linię trzech punktów może rozciągnąć ustawienie, ale odbiera realne zagrożenie punktowe. Dodaj przestrzeni albo uprość rolę obrońcy, gdy zawodnicy nie potrafią jeszcze wykorzystać otwartej szansy.
Rozwijaj okna do podania za pomocą czterech gier w podania
EP30: Czym są Principles of Play i dlaczego są TAK ważne dla wszystkich trenerów?
Spacing w koszykówce to sposób, w jaki drużyna ustawia się na boisku podczas posiadania piłki w ataku, a dokładniej to, gdzie ustawiają się zawodnicy niezaangażowani bezpośrednio w główną akcję. Dobry spacing sprawia, że żaden obrońca nie może pilnować dwóch atakujących naraz, a zawodnik z piłką dostaje wyraźne kąty podania. Spacing zmienił grę.
To samo miejsce na boisku może być zagrożeniem dla jednego zawodnika, a dla innego niewiele znaczyć. Zasięg rzutu, zasięg podania, wejścia pod kosz i umiejętność atakowania closeoutu wpływają na reakcję obrony.
Poniższe przykłady wideo pokazują, jak zespoły NBA wykorzystują te zagrożenia. Dla trenerów młodzieżowych punkt wyjścia jest prostszy: utrudnij jednemu obrońcy pilnowanie dwóch atakujących i zadbaj o dostępne okno do podania.
Darmowy materiał
21 SSGs na Twój kolejny trening.
Darmowy PDF z Small-Sided Games, które możesz poprowadzić od razu. Praktyczne pierwsze spotkanie z tym podejściem.
Czym jest spacing w koszykówce i jak go zoptymalizować?
„PIŁKA JEST SZYBSZA OD OBROŃCÓW”
To spostrzeżenie było jednym z niewielu zdań, które mój trener bezlitośnie powtarzał na treningach, gdy zaczynałem grać w koszykówkę. Sam powtarzałem je, gdy zacząłem trenować. Powtarzane jak mantra w sytuacjach szybkiego ataku, wydawało się oczywistą prawdą: podanie pozwala piłce przebyć boisko szybciej niż obrońca, nawet biegnący z całych sił, dlatego warto, gdy tylko się da, wyprzedzić obronę i zdobywać łatwe punkty, podając piłkę do przodu.
Dopiero niedawno naprawdę zrozumiałem jednak głębokie implikacje tego stwierdzenia. Ta rzeczywistość jest kluczowa nie tylko dla szybkiego ataku, ale dla gry w ogóle, jako jeden z kluczy do zrozumienia jednego z najważniejszych i najbardziej dyskutowanych pojęć w świecie koszykówki, zwłaszcza w ostatniej dekadzie. Tym pojęciem, któremu poświęcony jest ten artykuł, jest spacing.
WYŚCIG O OPTYMALIZACJĘ
Oglądanie zwykłego meczu NBA z końca lat 1990. i z początku lat 2020. to niewątpliwie radykalnie różne doświadczenia. Powiedzieć, że ta ewolucja budzi dyskusje, to chyba mało: niedawny film Bena Taylora dla Thinking Basketball doskonale podsumowuje zarówno rozwój gry, jak i mnóstwo reakcji, które wywołuje, szczególnie wśród byłych graczy NBA. Wśród krytycznych uwag najbardziej potępianym aspektem jest chyba udział rzutów za trzy w ogólnym rozkładzie rzutów. Rzut oka na statystyki faktycznie potwierdza tę drastyczną zmianę: w sezonie 1998/1999 zespoły NBA oddawały średnio 16,8% rzutów zza linii trzech punktów, a w sezonie 2023/2024 liczba ta osiągnęła 39,4%.
Część tej debaty jest czysto estetyczna: całkowicie uprawnione jest preferowanie stylu gry z danej epoki (choć sam rzut za trzy daje tylko częściową wskazówkę co do rozwiniętego stylu gry, czyli jego rezultatu). Pozostaje jednak jedno kluczowe pytanie: skoro cel gry - zdobyć więcej punktów niż przeciwnik - i ramy, w których się ją rozgrywa - dwie drużyny po pięciu zawodników, jedna piłka, boisko 94 na 50 stóp i kosze na wysokości 10’ - pozostają niezmienne, jak wyjaśnić tak radykalną zmianę? Czy tę ewolucję można po prostu przypisać przemijającej modzie?
Aby odpowiedzieć na to pytanie, odłóżmy na chwilę na bok złożoność ekosystemu NBA (strategie tankowania, indywidualistyczne motywacje itp.) i zacznijmy od ogólnej zasady. Wszyscy zaangażowani w codzienne funkcjonowanie drużyny NBA, czyli zawodnicy, sztab trenerski i front office, mają wspólny cel: jak najczęściej zdobywać więcej punktów niż przeciwnik. Z tej perspektywy ewolucję gry można uznać za wynik prób optymalizacji skuteczności w ataku z jednej strony, a z drugiej ograniczania skuteczności ataku rywala, w danym środowisku gry.
Porównawcza analiza statystyk NBA z sezonów 1998/1999 i 2023/2024 sugeruje istotną korelację: wizualnej ewolucji gry towarzyszył ogromny wzrost ogólnej skuteczności w całej lidze (kosztem skuteczności obrony). Średnia liczba punktów zdobywanych na 100 posiadań wzrosła bowiem z 102,2 do 115,3, czyli o 12,8%. Porównanie średnich Four Factors ligi z tych dwóch sezonów daje dalszy wgląd w ten skok:
Przy tej samej liczbie posiadań zespoły NBA zdobywają dziś wyraźnie mniej dodatkowych szans z zbiórek w ataku i oddają mniej rzutów wolnych niż 25 lat temu. Rzadziej jednak tracą piłkę i, co najważniejsze, stały się znacznie skuteczniejsze w ogólnej celności rzutów z gry - co sugeruje, że niektóre czynniki mają większy wpływ na skuteczność ataku niż inne. W tym ostatnim elemencie postęp w całej lidze jest oszałamiający. Houston Rockets, najskuteczniejsza drużyna rzutowa sezonu 1998/1999 z efektywną skutecznością rzutów z gry (eFG%) na poziomie 50,6%, zajęliby 29. miejsce w NBA w sezonie 2023/2024, tuż nad Portland Trail Blazers, najmniej skuteczną drużyną rzutową sezonu 2023/2024 z wynikiem 50,3%, który w sezonie 1998/1999 dałby 2. miejsce.
Taka jest obserwacja. Ale czy naprawdę możemy ustalić związek przyczynowy między tymi dwoma procesami? Jeśli założymy, że chęć wygrania jak największej liczby meczów napędzała drużyny NBA od powstania ligi, dlaczego nie stało się to wcześniej? I dlaczego wzrost skuteczności nastąpił głównie w ataku? Choć odpowiedzi są niewątpliwie wieloczynnikowe, jeden decydujący czynnik uruchomił zmianę i na nowo ukształtował parametry gry: zmiana przepisów wprowadzona na początku stulecia.
OD SZTUCZNEGO SPACINGU
W koszykówce akcję ofensywną w półboisku można podzielić na dwie fazy:
1° Faza tworzenia przewagi, która polega na rozbiciu obrony, głównie przez wymuszenie błędu obrońców lub stworzenie niekorzystnego zestawienia (mismatch)
2° Faza wykorzystania przewagi, która polega na wykorzystaniu stworzonej luki, aby uzyskać otwarty rzut
Choć pierwsza faza może przyjmować bardzo wiele form, sposobów tworzenia przewagi jest w rzeczywistości niewiele. Atak nie ma wyboru i musi stworzyć przewagę przez:
1° Akcję indywidualną, którą może być: A) Izolacja na obwodzie B) Gra tyłem do kosza (post-up)
2° Akcję zespołową, którą może być: A) Ruch bez piłki (np. backdoor, z udziałem zawodnika z piłką, który podaje) B) Zasłona do piłki C) Zasłona bez piłki D) Połączenie obu (np. spain pick & roll)
Stworzenie przewagi wymaga więc współdziałania z piłką co najmniej jednego zawodnika ataku, a najwyżej trzech, rzadziej czterech. Gdy przewaga już powstanie, zawodnik z piłką musi jeszcze dokonać właściwego wyboru w drugiej fazie: rzucić samemu albo podać. W obu fazach niektórzy zawodnicy ataku i obrony nie biorą bezpośredniego udziału w głównej akcji, a mimo to odgrywają kluczową rolę.
Tu pojawia się pojęcie spacingu, czyli przestrzennego ustawienia drużyny na boisku podczas posiadania piłki w ataku. Dokładniej chodzi o decyzje o ustawieniu tych zawodników, którzy w danym momencie posiadania nie uczestniczą bezpośrednio w głównej akcji. To pojęcie jest wpisane w koszykówkę: każda akcja ofensywna, niezależnie od epoki, ligi czy drużyny, która ją wykonuje, i niezależnie od tego, czy ktoś to zteoretyzował, zawsze odbywała się w określonej konfiguracji spacingu.
Pod tym względem okres przed sezonem 2001/2002 był na papierze złotą erą ataków w NBA. Od dawna istniał bowiem dobrze ugruntowany dowód statystyczny: skuteczność rzutów z gry jest zazwyczaj skorelowana z odległością rzutu, mówiąc prosto, im bliżej kosza jest zawodnik, tym większe prawdopodobieństwo trafienia. Jednak obrońcy zawodników oddalonych od akcji nie mogli wtedy tak swobodnie jak dziś rozstawiać się na boisku, by zmniejszać przestrzeń gry i ograniczać dostęp do eldorado: strefy przy koszu. Przypadkowa akcja z meczu sezonu regularnego Bulls z Hawks w sezonie 1997-1998 ilustruje tę różnicę:
To, co dziś wygląda na typowe krycie, było wtedy nielegalną obroną. Przy tej akcji post-up Michaela Jordana (#23) Tyrone Corbin (#33) nie mógł czaić się między swoim zawodnikiem Scottiem Pippenem (#33) a zawodnikiem z piłką: musieli albo zostać przy swoim podopiecznym, albo w pełni zaangażować się w podwojenie (oczywiście z możliwością rotacji po stworzonej przewadze). Czterej koledzy Michaela Jordana mieli więc przy ustawianiu się na boisku podstawowe zadanie: pozostać dostatecznie daleko od piłki, by zmusić swoich obrońców do opuszczenia przestrzeni zawodnika z piłką (i potencjalnie być w pozycji do zbiórki w ataku).
Zniesienie tego ograniczenia kilka lat później postawiło ataki NBA przed bezprecedensowym wyzwaniem: jak nadal konsekwentnie tworzyć przewagi, skoro ci obrońcy nie musieli już automatycznie trzymać się swoich zawodników? Innymi słowy, jak utrzymać spacing, skoro nie gwarantowały go już bez wysiłku sprzyjające przepisy?
DO ORGANICZNEGO SPACINGU
Aby nadal przyciągać uwagę obrony, zawodnicy NBA i sztaby trenerskie musieli znaleźć sposoby, by ci zawodnicy stanowili dla obrony wystarczające zagrożenie w obu fazach akcji. Przez zagrożenie rozumiemy okazję do zdobycia punktów na tyle wartościową, by obrona nie mogła skupić się wyłącznie na odcinaniu piłki od stref w pobliżu kosza. To trudne wyzwanie w sporcie, w którym skuteczność rzutów zwykle spada wraz ze wzrostem odległości od kosza.
Na tym etapie kluczowe staje się rozróżnienie między skutecznością rzutów z gry (FG%) a efektywną skutecznością rzutów z gry (eFG%), która uwzględnia dodatkową wartość rzutów za trzy punkty. W środowisku, w którym nie wszystkie rzuty są warte tyle samo punktów, liczy się już nie procent skuteczności z danej strefy, lecz średnia liczba punktów na rzut. Istnienie linii rzutów za trzy punkty zatem zniekształca polaryzację boiska, tworząc dodatkowe skuteczne strefy punktowania poza samą okolicą kosza.
To uznanie wielobiegunowości boiska pod względem skutecznych stref punktowania i jego wpływu na spacing nie nastąpiło z dnia na dzień ani liniowo. Kilka drużyn wyprzedzało swoją epokę: wśród nich Suns Mike’a D’Antoniego, Magic Stana Van Gundy’ego i oczywiście Rockets D’Antoniego pod wpływem Daryla Morey’a. Jednak trend z ostatnich 25 lat jest wyraźny: zawodnicy niebiorący bezpośredniego udziału w głównych akcjach byli stopniowo traktowani jako floor spacers. A ich ustawienie na boisku podlega dziś kluczowemu wymogowi: umiejętności ukarania każdej pomocy obrony, najczęściej zza linii rzutów za trzy punkty.
Statystyki mówią same za siebie: w ciągu ostatnich 25 lat nowe zalecenia dotyczące spacingu nie tylko przyczyniły się do lepszej skuteczności wszystkich rzutów spoza pola ograniczonego, ale także w dużej mierze zastąpiły rzuty z dalekiego półdystansu (który średnio dawał 0,75 punktu na próbę w sezonie 1998/1999 i 0,86 w sezonie 2023/2024) na znacznie bardziej efektywny rzut za trzy punkty (1,01 punktu na próbę w sezonie 1998/1999 i 1,10 w sezonie 2023/2024), co daje zysk około 0,25 na rzut w obu okresach. Podsumowując, dzięki nowemu rozstawieniu za trzy punkty drużyny oddają dużo więcej rzutów o wysokiej wartości spoza strefy podkoszowej i trafiają je skuteczniej niż kiedykolwiek wcześniej.
Co więcej: ta wielobiegunowość, wprowadzona przez zagrożenie rzutem za trzy, doprowadziła też do wzrostu skuteczności blisko kosza. Skoro obrony musiały się rozciągać, by poradzić sobie z różnymi zagrożeniami, skuteczność przy obręczy wzrosła o 11,2% przy niewielkim spadku częstotliwości. Wizualne porównanie początkowych akcji z Game 1 finałów NBA 1999 i Game 1 finałów NBA 2024 doskonale pokazuje przejście od boiska jednobiegunowego do wielobiegunowego: bardziej rozciągnięty atak, zawodnicy rozstawieni na obwodzie, którzy stanowią zagrożenie, i w odpowiedzi szeroko rozciągnięta obrona, która nie może już skupiać się wyłącznie na ochronie strefy podkoszowej, przez co jest ostatecznie bardziej podatna na zranienie.
WŁAŚCIWY ZAWODNIK we WŁAŚCIWYM MIEJSCU
To nowe, organiczne rozstawienie, oparte na floor spacerach, jest z natury kruche. Aby stale angażować obronę i nie pozwolić jej ignorować zawodnika, wyłania się jedna kluczowa zasada: ustawiać właściwego zawodnika we właściwym miejscu, gdzie może ukarać pomoc obrony rzutem o wysokiej skuteczności zaraz po otrzymaniu piłki, czyli w tym momencie, gdy jest otwarty.
Drużyny NBA zaczęły więc ustawiać skutecznych strzelców z szybkim wyrzutem w kluczowych strefach, aby karać pomoc obrony w trakcie lub po stworzeniu przewagi. Tutaj Gradey Dick wykorzystuje stunt Deniego Avdiji od strony piłki na wejście Immanuela Quickleya pod kosz:
Albo Grayson Allen, który trafia trójkę ze słabej strony po tym, jak Anthony Davis schodzi chronić obręcz przy cięciu backdoor Kevina Duranta:
Albo duet Julius Randle / Donte DiVincenzo, który dodatkowym podaniem wykorzystuje sytuację 2 na 1 przeciwko Desmondowi Bane'owi na słabej stronie, stworzoną przez pomoc Zacha Edeya przy akcji Anthony'ego Edwardsa:
Szczyt kluczyka to także kluczowa strefa, by obrona nie zatykała przestrzeni potrzebnej do stworzenia przewagi w izolacji lub po zasłonie na piłce. Drużyny ustawiają tam zawodników, którzy mogą ukarać obronę rzutem za trzy, jak Dillon Brooks, który otrzymuje piłkę po tym, jak Austin Reaves pomaga przy akcji, którą ma zaraz rozpocząć Fred VanVleet:
Rzut nie jest jedyną bronią floor spacera ustawionego na obwodzie. Wykorzystuje się też inne profile, aby wykorzystać pomoc obrony w tej strefie. Tutaj Donovan Mitchell korzysta z doskoku Caruso, mija go i oddaje rzut spod kosza:
Szerzej mówiąc, umiejętność skutecznego atakowania doskoku to cenna broń floor spacera, co widać tutaj, gdy Bennedict Mathurin zyskuje przewagę nad Bogdanem Bogdanoviciem:
Umiejętność wykorzystania nieuwagi obrony do stworzenia okazji do zdobycia punktów blisko kosza jest również bardzo skuteczna. Tutaj Kevin Huerter wycina za plecami E.J. Liddella po łatwy kosz spod obręczy:
Floor spacer wcale nie musi być zawodnikiem ustawionym na obwodzie; skoro boisko jest wielobiegunowe, strefa podkoszowa to także kluczowe miejsce do wywierania presji na obronę. Nuggets na przykład opanowali wykorzystanie rozstawienia w pionie dzięki obecności Aarona Gordona na pozycji dunker spot:
Warto też zauważyć, że zawodnicy bez piłki, którzy są zaangażowani w główną akcję, są nimi tylko tak długo, jak trwa tworzenie przewagi; gdy to się uda, wracają do roli floor spacerów jak pozostali i podlegają tym samym wymaganiom : mają zrobić miejsce zawodnikowi z piłką i ustawić się w strefie o wysokiej skuteczności. Gdy Karl-Anthony Towns stawia zasłonę, by stworzyć przewagę dla Jalena Brunsona, natychmiast przemieszcza się, by dać przestrzeń rozgrywającemu i ukarać Jalena Durena, który został w pomocy w strefie podkoszowej:
Ta sama zasada przy zasłonie bez piłki między Denim Avdiją a DeAndre Aytonem. Gdy przewaga dla kolegi zostaje stworzona, a pomoc Nicka Richardsa zostaje uruchomiona, Ayton ustawia się blisko kosza do alley-oopa:
Wreszcie rozstawienie to nie tylko ustawianie floor spacerów w ich strefach komfortu, ale też wykorzystanie ich zagrożenia, by odciągnąć niektórych obrońców od ich stref. Jednym z głównych trendów ostatnich lat jest projektowanie rozstawienia tak, by odciągnąć przeciwnika chroniącego obręcz od strefy podkoszowej, często przez ustawienie krytego przez niego zawodnika (zwykle środkowego) na szczycie kluczyka. Tak jest tutaj z Mylesem Turnerem, który ma kryć Brooka Lopeza ustawionego na szczycie kluczyka, co zmusza środkowego Pacers do opuszczenia strefy podkoszowej albo poniesienia kary, jeśli tego nie zrobi:
Tak jest też w przypadku Daniela Gaffordа, który odpowiada za krycie Kristapsa Porziņģisa, ustawionego w rogu po silnej stronie, by nie mógł pomagać przy wejściu Jaysona Tatuma. To zadanie w obronie spada więc na znacznie mniej imponującego Kyriego Irvinga, który kryje Jrue Holidaya, stojącego na pozycji dunker spot:
Wszyscy ci floor spacerzy, z różnymi umiejętnościami, służą do tego, aby uprawomocnić odpowiedź na pomoc obrony, czyniąc ją zarówno trudniejszą przestrzennie, jak i skuteczniej karaną. Do tego stopnia, że w niektórych sytuacjach obrony mogą nawet zaniedbać zasadę, która historycznie była priorytetem wszystkich drużyn NBA: za wszelką cenę nie dopuszczać do otwartych rzutów blisko kosza. Widać to w akcji Collina Sextona, gdzie bezpośrednie zagrożenie ze strony floor spacerów w rogach wystarcza, by jeden z najsprytniejszych rozgrywających NBA dotarł pod obręcz bez przeszkód:
PODSTAWOWE ZASADY ROZSTAWIENIA
Prowadzenie drużyny młodzieżowej jest szczególnie interesujące, bo zmusza cię do głębokiego zastanowienia się nad istotą tego, czego próbujesz uczyć. W przeciwieństwie do trenerów pracujących z bardziej doświadczonym składem nie możemy sobie pozwolić na przeciążanie zawodników poznawczo, bo natychmiast prowadzi to do chaosu. W rezultacie uczenie rozstawienia nie polega na wdrażaniu mnóstwa złożonych systemów do rozgrywania, ale na zsyntetyzowaniu tego, czego szukasz, w zwięzłą listę podstawowych zasad do wdrożenia.
Te zasady, opisane tutaj, są w dużej mierze inspirowane spostrzeżeniami, którymi dzielili się różni utalentowani trenerzy podczas clinics trenerskich, w książkach lub podcastach. Wśród nich trzej obecni asystenci w NBA: Ross McMains, trener w Boston Celtics; Noah LaRoche, trener w Memphis Grizzlies; oraz Alex Sarama, trener w Cleveland Cavaliers, którego miałem przywilej obserwować na żywo podczas letniego obozu zorganizowanego we Włoszech przez jego organizację Transforming Basketball.
Po pierwsze, kluczowe jest ustalenie skali jakości rzutów i wyjaśnienie jej zawodnikom. Ma ona pomóc im zrozumieć oczekiwania dotyczące selekcji rzutów w ataku i stawia niektóre rzuty ponad innymi na podstawie ich szacowanej skuteczności.
1 - RZUT Z BLISKA (RIM SHOT) - Oddawany w dowolnym momencie posiadania, gdy pojawia się okazja
2 - RZUT ZA 3 PUNKTY - Oddawany w dowolnym momencie posiadania, gdy pojawia się okazja, chyba że dostępny jest rzut z bliska
3 - KRÓTKI RZUT ZE ŚREDNIEGO DYSTANSU - Oddawany w ostatnich 5 sekundach posiadania, jeśli nie ma lepszego rzutu LUB jeśli zawodnik jest szczególnie skuteczny w tej strefie
4 - DŁUGI RZUT ZE ŚREDNIEGO DYSTANSU - Oddawany w ostatnich 5 sekundach posiadania, jeśli nie ma lepszego rzutu
Warto pamiętać o dwóch dodatkowych elementach, aby ta skala dawała dobre rezultaty. Po pierwsze, o możliwości jej modyfikacji, gdy pojawiają się nietypowe profile indywidualne, zwłaszcza zawodnicy wyjątkowo skuteczni w strefie „krótkiego średniego dystansu”. Po drugie, o podkreślaniu znaczenia rzutów wolnych, które mają wyjątkowy status: to nie rzut z gry, ale średnio nadal najskuteczniejszy rzut w koszykówce (poza bardzo rzadkimi przypadkami wyjątkowo słabych strzelców).
Gdy ta hierarchia stref rzutowych jest ustalona, a pojęcie floor spacera doprecyzowane, trzeba wprowadzić kilka kluczowych wytycznych, których zawodnicy powinni się trzymać jak najczęściej, aby zoptymalizować spacing drużyny, niezależnie od poziomu rozgrywek:
A - MAKSYMALIZUJ ODLEGŁOŚĆ MIĘDZY ZAWODNIKAMI
Każdy floor spacer odpowiada za zarówno oczyszczenie drogi do kosza dla bieżącej akcji, jak i utrzymywanie minimalnej odległości 10 stóp od najbliższego partnera przez cały czas. Dzięki temu żaden obrońca nie może skutecznie pilnować dwóch zawodników ataku naraz. Gdy nie da się zachować tej odległości inaczej, należy wykonać cut. Tutaj Vít Krejčí wykonuje cut wzdłuż linii końcowej, by zachować spacing i zwolnić róg dla Zaccharie Risachera po tym, jak Trae Young stworzył przewagę:
B - STAWIAJ NA OBECNOŚĆ W STREFACH WYSOKIEJ SKUTECZNOŚCI
Każdy floor spacer musi też skupić się na znalezieniu wolnej przestrzeni w strefie rzutowej o wysokiej skuteczności, za linią trzech punktów lub blisko kosza (z maksymalnie jednym zawodnikiem w tej okolicy). Strefa średniego dystansu powinna służyć tylko jako przestrzeń przejściowa między tymi dwiema, by zaskoczyć obronę, jak pokazuje Paul George, który wykorzystuje Jonathana Kumingę, opuszczając strefę trzech punktów i wykonując backdoor cut:
C - STALE TWÓRZ (I ODTWARZAJ) KĄTY PODANIA
Każdy floor spacer odpowiada też za ciągłe zapewnianie zawodnikowi z piłką opcji podania poprzez utrzymywanie wolnych kątów przez cały czas. Dotyczy to floor spacerów na obwodzie, jak Tyler Herro, który tutaj nieustannie się porusza, by uwolnić się od obrony Andre Jacksona Jr.:
Ale dotyczy to także floor spacerów blisko kosza, jak Nikola Vučević, który inicjuje ruch, by dać Ayo Dosunmo kąt podania po rotacji Kyle'a Lowry'ego:
Wreszcie dotyczy to zawodników z piłką, gdy przyciągnęli obronę i podali do partnera: automatycznie stają się floor spacerami i muszą się tak zachowywać, zmieniając pozycję, by z kolei zaoferować kąt podania w skutecznej strefie. Dokładnie to robi tutaj od razu Seth Curry po stworzeniu przewagi i asyście do KJ Simpsona, co pozwala mu wykorzystać chwilową dekoncentrację Cade'a Cunninghama i Jalena Durena:
Te trzy kluczowe zasady spacingu, by naprawdę działały poza teoretyczną poprawnością, muszą iść w parze z imperatywem: szybkim podejmowaniem decyzji przy odbiorze piłki. W NBA, być może jeszcze bardziej niż gdzie indziej, wypracowane przewagi są ulotne i można je wykorzystać tylko wtedy, gdy zrobi się to natychmiast (rzutem, atakiem na closeout lub uwolnieniem się do dodatkowego podania). Szybka decyzja może czasem prowadzić do złego wyboru lub pewnej niedokładności wykonania, ale zwykle szkodzi to mniej niż brak decyzji i zatrzymanie piłki.
Więcej sposobów uczenia spacingu własnej drużyny znajdziesz w Single and Double Gaps: Teaching Basketball Spacing oraz The Pick and Roll Spacings Every Coach Needs to Know. O tym, jak spacing wpisuje się w atak oparty na zasadach, przeczytasz w What Does “Pace and Space” Mean Within a Conceptual Offense?
NASTANIE DYNAMICZNEGO SPACINGU
Centralna rola, jaką spacing stopniowo zyskał w strategicznym myśleniu o atakach w NBA, jest bez wątpienia fundamentem skoku skuteczności w ostatnich 25 latach. Wszystkie dotychczas omówione zastosowania floor spacerów okazały się kluczowe dla lepszych wyników w ataku, ale łączy je wspólna cecha: traktują floor spacera jako statyczną broń ustawioną w niebezpiecznej strefie parkietu (z wyjątkiem zawodników stawiających zasłony w głównej akcji).
Takie statyczne ustawienie ma pewne zalety, w szczególności upraszcza schematy ataku dla zawodników. Rodzi jednak problem przewidywalności dla obrony: statyczność z natury ułatwia antycypację, pozwalając obronie pod presją stosunkowo szybko wykonywać rotacje. Kolejny problem to trudność utrzymania na boisku niektórych zawodników silnych w obronie, ale mało skutecznych jako floor spacerzy. Skoro nie karzą obrony w tych strefach o wysokiej wydajności, ich obrońcy często ich ignorują i wolą krążyć blisko kosza.
Te dwa problemy wynikające ze statycznego spacingu zostały przynajmniej częściowo rozwiązane przez przyjęcie podejścia bardziej opartego na ruchu. Cel pozostaje ten sam: utrudnić pracę obronie, sprawiając, że każda pomoc jest trudna i karana, tym razem poprzez:
1° Zachęcanie do większej ilości ruchu, aby wywołać zamieszanie i zdestabilizować rotacje obronne przeciwnika
2° Lub dalszą optymalizację fizycznego dystansu, który musi pokonać obrona, poprzez stawianie zasłon między floor spacerami
Te narzędzia, choć nie są nowe, są coraz częściej używane przez wszystkie drużyny NBA, które łączą główne akcje z udziałem zawodnika z piłką z ruchami drugoplanowymi, zmuszając tym samym obrońców przypisanych do zawodników rozciągających boisko do radzenia sobie nie tylko z dwoma odległymi przestrzennie zagrożeniami, ale także, i co ważniejsze, z dwiema odmiennymi dynamikami.
Ta logika działa w tradycyjnym ruchu „corner lift” przy pick & roll, gdzie Devin Vassell przesuwa się z rogu na 45° podczas roll Victora Wembanyamy, zmuszając Bilala Coulibaly'ego do jasnej decyzji: pomóc pod koszem czy zostać przy swoim zawodniku, Vassellu:
Inny bardzo częsty ruch: cięcie jednego z zawodników rozciągających boisko, gdy dwóch z nich znajduje się po tej samej stronie w sytuacji overload. Tutaj cięcie Tobiasa Harrisa komplikuje zadanie Tariego Easona, który nie może już „po prostu dryfować” i musi podążyć za tnącym, zostawiając otwarty rzut Malikowi Beasleyowi:
Niektóre z tych stosunkowo prostych ruchów używanych jako zmyłki regularnie pojawiały się na parkietach NBA, jak ta podstawowa zamiana pozycji na słabej stronie między Andrew Wigginsem a Stephenem Currym, mająca przyciągnąć uwagę ich obrońcy (oczywiście mocno wspomagana grawitacją tego drugiego):
Gdy zawodnicy rozciągający boisko inicjują ruch, początkowe ustawienie przestrzenne zwykle się zmienia: często nie jest optymalne na początku akcji, bo celem tych zawodników jest znalezienie się w preferowanej strefie w momencie powstania przewagi, niekoniecznie wcześniej. Tak jest w przypadku Isaiaha Joe, który przesuwa się na górę łuku podczas akcji pick & pop Shaia Gilgeousa-Alexandra i wykorzystuje wahanie Jaysona Tatuma w kwestii pomocy pod koszem, by oddać otwarty rzut:
Ten sam ruch może też pozwolić odciągnąć od kosza obrońcę pełniącego funkcję odstraszającą. Widać to w tej akcji, gdzie zmiana pozycji Trey'a Murphy'ego III zmusza Keegana Murraya do opuszczenia pomalowanego, przenosząc odpowiedzialność za zatrzymanie wejścia Ziona Williamsona na mniejszego Malika Monka:
Jeszcze bardziej oryginalne jest wykorzystanie zawodnika rozciągającego boisko, który początkowo zajmuje pozycję dunker spot, a potem wraca do rogu (opuszczonego przez Santiego Aldamę), gdy jego obrońca musi pomóc pod koszem. Jay Huff przechodzi z jednej strefy o wysokiej wydajności do drugiej, zwiększając przy tym dystans od obrońcy, i oddaje całkowicie otwarty rzut:
Jak wspomniano wcześniej, te ruchy można łączyć z zasłonami bez piłki między zawodnikami rozciągającymi boisko, aby wzmocnić zagrożenie, jakie stwarzają dla obrony, i uwolnić sporo miejsca dla zawodników uczestniczących w głównej akcji. Widać to w akcji zainicjowanej przez Lukę Dončicia, w której ruch Kyriego Irvinga wzdłuż linii końcowej, by skorzystać z exit screen P.J. Washingtona, eliminuje jakąkolwiek możliwą pomoc przy alley-oop dla Dereka Lively'ego II:
Tego typu zasłony mogą też powodować błędy w obronie i tworzyć jeszcze więcej przestrzeni dla zawodników rozciągających boisko, niż gdyby po prostu zostali w rogu. Tutaj Cam Johnson dostaje całkowicie otwarty rzut za 3, gdy Ziaire Williams stawia zasłonę wyjściową na własnym obrońcy, wykorzystując brak komunikacji przy zmianie krycia między Kyshawnem George'em a Jordanem Poolem:
Te zasłony bez piłki pozwalają także włączyć niektórych zawodników do konfiguracji spacingu, w których ich zdolność do generowania skuteczności w ataku mogła być dyskusyjna. Na przykład niektórzy przeciętni strzelcy są wykorzystywani na obrzeżach jako zawodnicy stawiający zasłony, by uwolnić graczy skutecznych w tych strefach. Przykład to Paul Reed, który obok głównej akcji stawia hammer screen dla Buddy'ego Hielda, pozwalając mu rzucić, zanim Scotty Pippen Jr., złapany na zasłonie, zdąży wrócić:
Niemal identyczną rolę dostaje Anthony Davis, stojący w rogu mimo niepewnej skuteczności z tej strefy. Tym razem zasłona następuje po przyjęciu piłki, w formie handoffu, który uwalnia Daltona Knechta od Shaia Gilgeousa-Alexandra, zanim Isaiah Hartenstein zdąży wrócić. Ten ostatni krążył po pomalowanym, nie przejmując się ryzykiem obecności swojego zawodnika na obwodzie:
Ten ostatni przykład, wraz ze wszystkimi poprzednimi, pokazuje, jak przyswojenie wielobiegunowości boiska jako strategicznego oprogramowania znacząco zraniło obrony NBA, złapane między dwa sprzeczne imperatywy: konieczność ochrony kosza i ograniczania szans za linią trzech punktów. Uwięzieni między zawodnikami ustawionymi w coraz skuteczniejszych strefach, obrońcy nieuchronnie tracili zdolność reagowania, w miarę jak rosły dystanse, które muszą pokonać.
Niestety dla nich, i dopóki nie zostanie udowodnione inaczej, piłka nadal jest szybsza od obrońców, zwłaszcza gdy na ich drodze stają przeszkody albo gdy biegną w złym kierunku.
Jeśli podobał ci się ten wpis, możesz śledzić autora na Twitterze @BBallDigger
Przeczytaj przewodnik: Conceptual Offense
Rozwijaj dalej swój coaching.
Połącz te pomysły z Success Pathway, biblioteką filmów z ćwiczeniami, społecznością trenerów i comiesięcznymi sesjami na żywo.
Poznaj Membership